سال ششم دانسته است . [ 1 ] و ) واقدى در آغاز جنگ بنى لحيان مىنويسد كه پيامبر ( ص ) در هلال ربيع الاول سال ششم از مدينه بيرون رفتهاند ، ولى در آخر فصل مىگويد تاريخ آن محرم سال ششم بوده است . نيز در همين غزوه مىگويد خبيب بن عدى در دست قريش اسير بود ، در صورتى كه قبلا گفته است كه خبيب در جنگ رجيع در صفر سال چهارم كشته شده است . [ 2 ] با وجود اين اختلافات مختصر ، در عين حال مغازى واقدى دقيق ترين و منظمترين سيره است ، بعلاوه او ضمن بيان جنگها اخبار زيادى آورده است كه در كتابهاى ديگر معاصران او نظيرش را نمىبينيم [ 3 ] . چنان كه ، مثلا ، اولين سريه به ناحيهء ذى القصه [ 4 ] و سريه ابو بكر به نجد [ 5 ] و دو سريّهء ميفعه [ 6 ] و ذات اطلاح [ 7 ] ، در كتابهاى ديگر نيامده است . دقت واقدى و تفصيل لازم او در نگارش غزوات مشهور چون احد و طائف و ريزهكارىهائى كه به كار برده است در هيچيك از مراجع ديگر و كتابهاى سيره ديده نمىشود .
در مغازى واقدى بسيارى از امور اجتماعى و اقتصادى زندگى صدر اسلام از قبيل زراعت و آداب زندگى و ذكر بتها و رسوم دفن مردگان آمده است و كتاب او نمودارى از غالب مظاهر زندگى جامعه اسلامى در فاصله ميان هجرت و رحلت پيامبر ( ص ) است . از امور ديگرى كه به ارزش و اهميت مغازى واقدى افزوده است ، اين است كه او بطور وضوح از يك روش علمى و فنى و در عين حال انتقادى پيروى كرده است . او فقط بذكر اخبار و آراء ديگران اكتفا نكرده ، و در بسيارى از موارد عقيده خود را با آوردن جملاتى از قبيل اين صحيحتر است ، در نظر ما اين يكى ثابت است ، در اين مورد اختلافى نيست ، ما عقيده بر آن داريم ، قول نخست ثابت شده است ، در اين مورد همه متفقند و شكى در آن نيست ، و نظاير اين عبارات اظهار داشته است .
اين گونه اظهار نظر و بررسى حتى در آثار بلاذرى كه هفتاد سال پس از واقدى در گذشته است به چشم نمىخورد و بلاذرى رأى شخصى خود را اظهار نمىدارد . با همهء
هامش
[ 1 ] مغازى ، ص 726 و 569 : ضمنا در صفحه 33 مقدمهء مارسدن جونز ، سطر نهم ، غلط چاپى صورت گرفته و بجاى « سنه ست » ، « سنة سبع » چاپ شده است . - م .
[ 2 ] مغازى ، ص 535 - 537 و 354 .
[ 3 ] . 2XIX1957 .J . M . B . Jones , ziatextualsurvey , B . S . O . A . S[ 4 ] مغازى ، ص 551 .
[ 5 ] مغازى ، ص 722 .
[ 6 ] مغازى ، ص 726 .
[ 7 ] مغازى ، ص 752 .