در حالى كه واقدى هيچ اشارهاى به وهب ندارد و از او نامى هم نبرده است . [ 1 ] پس از اين در سيره نويسى ، تحول و دگرگونى ديگرى به وسيلهء عاصم بن عمر بن قتاده ( متوفى در 120 ه . ق . ) و محمد بن مسلم بن عبيد الله بن شهاب زهرى ( متوفى در 124 ه . ق . ) صورت گرفته است .
عاصم بن عمر بن قتاده
عاصم مردى از انصار و از قبيلهء بنى ظفر است . او هم مانند زهرى مورد توجه بنى اميه بوده است . ابن قتيبه مىگويد : « عاصم صاحب مطالبى در سيره و مغازى است . ولى كتاب مخصوصى را در اين باره به او نسبت نمىدهد . [ 2 ] » ابن اسحاق مطالبى را شخصا از او نقل مىكند و واقدى از او به وسيلهء افرادى چون محمد بن صالح ، يونس بن محمد ظفرى ، معاذ بن محمد انصارى ، يعقوب بن محمد ، موسى بن محمد ، و عبد الرحمن بن عبد العزيز روايت مىكند .
زهرى
محمد بن مسلم بن عبيد الله بن شهاب زهرى كسى است كه ميان او و ديگر سيره - نويسان كم و بيش اختلاف است . زيرا او در مكه متولد شده و از مدينه نيست . در اينجا بايد تذكر داد كه مركز اوليه پيش كسوتان علماى سيره از مدينه بوده است . البته ، اين مسئله چيزى از ارزش و اعتبار مطالب ابن شهاب نمىكاهد . زيرا اگر چه تولد او در مكه بوده ، ولى مدتها در مدينه زيسته و درس خوانده است . وى در سال 81 يا 82 ه . ق . از مدينه به دمشق رفته است . [ 3 ] ابن حجر معتقد است كه زهرى از علماى برجسته است و مخصوصا در حديث در تمام شام و حجاز همتا نداشته است [ 4 ] . از فراوانى اخبارى كه از او در سيره ابن اسحق و مغازى واقدى نقل شده ، معلوم مىشود كه او از بزرگان علم سيره بوده است و چنين استنباط مىشود كه او نخستين كسى است ، كه آنچه را تابعين از سيره نقل كردهاند جمعآورى كرده و دانستههاى خود را به آن افزوده است . پس از او ، اخبار مربوط به سيره ، به روش سيره ابن اسحق و موسى بن عقبه و واقدى جمعآورى شده است .
حاجى خليفه هنگامى كه از مغازى صحبت مىكند ، مىگويد از جملهء كتابهاى
هامش
[ 1 ] سيرة النبويه ، ج 1 ، ص 32 .
[ 2 ] المعارف ، ص 466 .
[ 3 ] . 37 بن 1928 بنLJ . Horovitz , IslamicCulture[ 4 ] تهذيب التهذيب ، ج 9 ، ص 445 .