كرده بودند و در نتيجه امكان انتقال فراهم نشد ، بجز در مورد يك نفر كه او هم شماس بن عثمان مخزومى بود ، او را كه بشدت زخمى شده بود ولى هنوز رمقى داشت ، به مدينه آوردند و به خانهء عايشه همسر رسول خدا ( ص ) بردند ، ام سلمه همسر ديگر پيامبر ( ص ) گفت : پسر عموى مرا به خانهء ديگرى مىبريد ! پس پيامبر ( ص ) فرمود : او را به خانهء ام سلمه ببريد . اين كار را انجام دادند ، شماس يك شبانروز زنده بود ولى نتوانست هيچ چيز بخورد و در خانهء ام سلمه درگذشت . پس ، پيامبر ( ص ) دستور فرمود تا او را با همان لباسها كه بر تن داشت ، بدون اينكه غسلش دهند ، دفن كنند و نماز هم بر او نگزارند .
گويند : شهداى مسلمانان در صحرا به خاك سپرده شدند . بعد از آن ، هر گاه از طلحة بن عبيد الله دربارهء اين گورهايى كه در يكجاست مىپرسيدند ، مىگفت : اينها قبور گروهى از اعراب است كه به روزگار عمر بن خطاب مرده و در اين جا دفن شدهاند . ابن ابى ذئب و عبد العزيز بن محمد هم مىگفتند : ما اين گورها را كه در يكجاست نمىشناسيم ، اينها گورهاى اهل باديه است ، قبور شهيدان احد پنهان است و ما در صحرا و مدينه و اطراف آن گورى از ايشان سراغ نداريم ، فقط قبر حمزة بن عبد المطلب و سهيل بن قيس و عبد الله بن عمرو بن حرام و عمرو بن جموح را مىشناسيم . پيامبر ( ص ) سالى يك بار به زيارت آنها مىآمد و چون به اولين نقطهء گورستان مىرسيد ، با صداى بلند مىفرمود : سلام بر شما باد به واسطهء پايدارى و شكيبايى كه كرديد و خانه آخرت چه نيكوست ! ابو بكر و عمر و عثمان هم هر سال يك بار همين كار را مىكردند و معاويه هم هر وقت براى حج يا عمره از مدينه مىگذشت ، به زيارت ايشان مىرفت .
پيامبر ( ص ) مكرر مىفرمود : اى كاش من هم با شهيدان كوه [ احد ] شهيد مىشدم . فاطمه ( ع ) دختر رسول خدا ( ص ) هر دو سه روز يك بار به زيارت شهدا مىرفت و كنار قبور ايشان مىگريست و دعا مىكرد . سعد بن ابى وقاص هم هر گاه براى سركشى از اموال خود به بيشه مىرفت ، از پشت قبور شهدا مىگذشت و سه مرتبه مىگفت : سلام بر شما باد ! آنگاه روى به همراهان خود مىكرد و مىگفت : آيا به قومى كه پاسخ سلام شما را مىدهند ، سلام نمىكنيد ؟ هر كس تا روز قيامت به ايشان سلام كند ، پاسخش را مىدهند . پيامبر ( ص ) بر گور مصعب بن عمير گذشت ، توقف فرمود و براى او دعا كرد و آيهء بيست و چهارم از سورهء احزاب را تلاوت فرمود : « از مؤمنان ، مردانى هستند كه راست كردند آن عهدى كه با خداى تعالى كرده بودند ، از ايشان كسانى هستند كه پيمان خود را تمام كردند و جان خويش را فدا كردند و از
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 225
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٢٢٥