پيامبر ( ص ) خطاب به مسلمانان فرمود : گورها را خوب و وسيع بكنيد ، دو يا سه نفر را با هم در يك گور دفن كنيد و هر كدام را كه بيشتر قرآن مىدانستند ، زودتر به خاك بسپريد . مسلمانان چنين كردند و هر كس را كه بيشتر قرآن مىدانست نخست در گور مىگذاشتند . از جملهء كسانى كه معروف است با هم دفن شدهاند ، اينها هستند :
عبد الله بن عمرو بن حرام ، عمرو بن جموح ، خارجة بن زيد ، سعد بن ربيع ، نعمان بن مالك و عبدة بن حسحاس را در يك گور دفن كردند . چون حمزه را در گور نهادند ، پيامبر ( ص ) امر فرمود تا بردى بر او بكشند ، چون آن را به سر حمزه مىكشيدند ، پاهايش بيرون مىماند و چون روى پاهايش مىكشيدند ، سر و چهرهاش بيرون مىماند ، پس پيامبر ( ص ) فرمود : چهرهاش را بپوشانيد و روى پاهايش بوتههاى اسپند بريزيد ! مسلمانان گريستند و گفتند : اى واى كه براى عموى رسول خدا كفنى پيدا نمىشود ! پيامبر ( ص ) فرمود : به زودى شهرهاى بزرگ گشوده خواهد شد و مردم به آنها خواهند رفت ، در آنجا براى خويشاوندان خود خواهند گفت كه شما در سرزمينى خشك و بى آب و درخت زندگى مىكنيد و حال آنكه مدينه براى شما بهتر است اگر بفهميد ، سوگند به كسى كه جان من در دست اوست ، هر كس كه بر سختى و گرفتارى مدينه شكيبا باشد ، من در روز قيامت شفيع و گواه او خواهم بود ! گويند : به روزگار خلافت عثمان ، براى عبد الرحمن بن عوف خوراكى آوردند و جامهاى ، او گفت : حمزه - يا مرد ديگرى - شهيد شد ولى كفن برايش پيدا نمىشد ، مصعب بن عمير هم شهيد شد براى او كفنى پيدا نشد ، مگر بردى ، در صورتى كه هر دوى آنها از من بهتر بودند . پيامبر ( ص ) بر جنازه مصعب بن عمير عبور فرمود و او را فقط پوشيده در بردى ديد ، پس گفت : فراموش نمىكنم كه تو را در مكه مىديدم ، در حالى كه هيچ كس جامه و سر و لباسى بهتر از تو نداشت و امروز با سر خاك آلود در بردى پوشيده شدهاى . پس امر فرمود تا او را به خاك بسپرند ، برادرش ، ابو الروم و عامر بن ربيعه و سويبط بن عمرو بن حرمله ، وارد گور او شدند و به خاكش سپردند .
على ( ع ) و زبير و ابو بكر و عمر هم وارد گور حمزه شدند در حالى كه پيامبر ( ص ) كنار گور نشسته بودند .
بيشتر مردم ، شهداى خود را به مدينه منتقل كرده و دفن كرده بودند ، گروهى از ايشان در بقيع مدفون شدند و گروهى در محلى نزديك خانهء زيد بن ثابت ، كه امروز بازار مدينه است ، گروهى هم در محلهء بنى سلمه دفن شدند ، مالك بن سنان را در محل اصحاب عبا ، كه نزديك دار نخله است ، دفن كردند . سپس منادى پيامبر ( ص ) ندا داد :
بايد شهيدان را به همانجا كه كشته شدهاند ، برگردانيد ! ولى مردم شهداى خود را دفن
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 224
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٢٢٤