خطيب بغدادى ، با اسنادى از عبد الله حضرمى روايت مىكند كه واقدى در سال 209 ه . ق . در گذشته است . [ 1 ] اگر قرار باشد يكى از اين روايات را بر ديگر روايات ترجيح دهيم ، از همه به صواب نزديكتر روايت دوم است كه ابن سعد شاگرد و كاتب واقدى و كسى كه به زمان او نزديكتر است ، نقل كرده است . بعلاوه ، ابن سعد شب وفات و روز دفن او را نام برده است و چنين مىنويسد : « واقدى شب سه شنبه ، يازده شب گذشته از ذى حجه سال 207 ه . ق ، در گذشت و روز سهشنبه در گورستان خيزران به خاك سپرده شد و هفتاد و هشت ساله بود . » [ 2 ] بعلاوه ، اين روايت در بيشتر منابع آمده است .
كتابهاى واقدى
واقدى در جمع آورى احاديث تلاش مىكرد . چنانچه على بن المدينى روايت مىكند كه او بيست هزار حديث جمع كرده است . [ 3 ] ابن سيد الناس هم نقل مىكند كه يحيى بن معين مىگفته است : « واقدى بيست هزار حديث از پيامبر جمع كرده است كه همگى تازگى داشته و قبلا ثبت نشدهاند . و اين به واسطهء همان مطلبى است كه قبلا اشاره كرديم و گفتيم او از همهء فرزندان صحابه و شهدا و وابستگان ايشان ، از احوال گذشتگان مىپرسيد و شخصا هم به محل جنگها و وقايع مراجعه مىكرد و از همگان سؤال مىكرد . » [ 4 ] ابن نديم مىگويد : « دو نفر در خانهء واقدى شب و روز به نگارش و ثبت كتابها و مطالب او اشتغال داشتند و به هنگام مرگ ششصد بسته كتاب از او باقى ماند كه براى حمل هر بسته احتياج به دو مرد بود . » [ 5 ] بديهى است كه واقدى دربارهء عموم علوم اسلامى نظر داشته است . ولى به طور خاص دربارهء تاريخ اسلام كار كرده است . ابراهيم حربى در اين مورد مىگويد :
« واقدى در امر تاريخ اسلام دانشمندترين مردم بوده و از دورهء جاهليت چيزى نمىدانسته است . » [ 6 ]
هامش
[ ( ) ] معجم الادباء ، ج 18 ، ص 281 .
[ 1 ] تاريخ بغداد ، ج 3 ، ص 20 .
[ 2 ] طبقات ، ج 7 ، ص 77 .
[ 3 ] تاريخ بغداد ، ج 3 ، ص 20 .
[ 4 ] عيون الاثر ، ج 1 ، ص 20 .
[ 5 ] الفهرست ، ص 144 .
[ 6 ] سير اعلام النبلاء ج 7 ، ورقه 117 ب .