خود را از قول ابن خرداد به ، نقل كرده است . [ 1 ] 5 - واقدى سعى كرده است كه در مورد هر جنگ و سرّيه آياتى را كه شأن نزولش مربوط به آن است ذكر كند ، به طورى كه ، گاه فصل جداگانهاى به اين منظور باز كرده است . مثلا در جنگ بدر ، احد و بنى نضير . در نتيجه ، خواننده مايه و زير بناى اخبار مربوط به هر واقعه را از قرآن مجيد در مقابل خود مىبيند . حتى اختلاف نظرهايى را كه در تفسير آيه شده است ملاحظه مىكند و اين موضوع در كمتر كتابى از كتابهاى سيره و مغازى ديده مىشود .
6 - مغازى واقدى چنان نيست كه فقط محتوى تاريخ جنگها بوده و موضوع ديگرى در آن طرح نشده باشد ، بلكه مطالب آموزندهء بسيارى در آن آمده است . به عنوان نمونه صحنههاى مختلفى كه در باب صميميت و فداكارى و اخلاص مسلمانان در سايهء ارشاد و تربيت حضرت ختمى مرتبت ( ص ) ديده مىشود براى هميشه خواندنى و آموختنى است . رغبت نوجوانان براى وصول به درجه شهادت ، اصرار پيرمردان و افراد عليل به پيامبر ( ص ) براى كسب اجازه شركت در جنگ ، پيشنهاد نوجوانانى كه به واسطهء كمى سن و سال از شركت در جنگ محروم شدهاند به كشتى گرفتن و زورآزمائى با شركت كنندگان ، صبر و بردبارى و شكيبائى مادران و همسران و خواهران داغدار و مصيبت ديده ، سيماى مهربان و عنايت كامل حضرت ختمى - مرتبت ( ص ) نسبت به بازماندگان شهدا ، گذشت و بزرگمنشى انصار در مقابل غنايم و امور مادى ، خوشرفتارى با اسيران و چاره انديشى براى آزاد كردن ايشان ، در عين حال در موارد لازم شدت عمل و دور انديشى و باريك بينى ، همه از امورى است كه جامعه اسلامى در همه وقت و بخصوص در اين زمان به فراگرفتن و عمل كردن به آن سخت نيازمند است و بدون مبالغه مىتوان مغازى را كتابى دانست كه بسيارى از مسائل اجتماعى و اخلاقى در آن طرح شده است . تذكر يكى دو نكته را هم لازم مىبينم : نخست اين كه ، واقدى در مورد برخى از اصطلاحات مربوط به مغازى و سيره ، مانند غزوه و سريّه ، تعريفى را كه بعدها يا قبلا در مورد آنها شده است ، رعايت نكرده است .
بسيارى گفتهاند جنگهايى كه با سرپرستى و شركت حضرت ختمى مرتبت ( ص ) بوده است « غزوه » و بقيه « سريّه » ناميده مىشود . در صورتى كه در مغازى واقدى مواردى را مىبينيم كه پيامبر ( ص ) در آن شركت نداشتهاند ، در عين حال به آن « غزوه » اطلاق كرده است - مانند غزوه رجيع و غزوهء مؤته . دوم آنكه ، اسامى برخى از جنگها و سريّهها با كتابهاى ديگر سيره و مغازى حتى معاصران او متفاوت است ، مثلا جنگ بني المصطلق را كه تقريبا در عموم تواريخ به همين نام ثبت كردهاند ، واقدى مريسيع ناميده است . در اين گونه موارد در پاورقى تذكر داده شده است .
استاد مارسدن جونز [ 2 ] در حواشى و مقدمهء كتاب متحمل زحمت فراوان شده است . بنده ،
هامش
[ 1 ] الاغانى ، چاپ دار الكتب ، جلد هشتم ، صفحات 321 - 322 .
[ 2 ] .MarsdenJones