بر دويست نفر از مشركان چيره شوند ، و نيز در روز بدر دو . هزار فرشته به مدد ايشان فرستاد ، و چون ضعف ايشان را دانست كار را براى آنها آسان فرمود . پس از بازگشت پيامبر ( ص ) از بدر ، در مورد كسانى كه مدعى اسلام بودند و همراه كافران قريش با شك و ترديد كشته شده بودند - هفت نفرى كه پدرانشان آنها را زندانى كرده بودند ، از جمله وليد بن عتبة بن ربيعه ، و نيز كسانى كه در مكه مانده و توانايى بيرون آمدن از آنجا را نداشتند ، آيهء الَّذِينَ تَتَوَفّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ 16 : 28 - آنان كه فرشتگان ايشان را قبض روح مىكنند بر خود ستم كنندگانند ، و دو آيهء بعد از آن ( آيات 28 تا 30 ، سورهء 16 ) نازل شد . مىگويد : مهاجران موضوع اين آيات را براى مسلمانان مقيم مكه نوشتند ، جندب بن ضمره جندعى گفت : ديگر عذر و بهانهاى باقى نمانده و دليلى براى اقامت من در مكه وجود ندارد . و با وجود آنكه بيمار بود به خاندان خود گفت : مرا از مكه بيرون ببريد شايد رحمت و عنايتى بيابم ، گفتند : كدام طرف را بيشتر دوست دارى ؟ گفت : مرا به تنعيم ببريد [ 1 ] . او را به تنعيم بردند - كه در راه مدينه و چهار ميلى مكه است . جندب عرض كرد : پروردگارا ، من به نيت مهاجرت به سوى تو ، از مكه بيرون آمدم ! و خداوند متعال اين آيه را فرستاد كه شأن نزولش درباره اوست : وَ من يَخْرُجْ من بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى الله وَ رَسُولِهِ . . . 4 : 100 - و آنكه از خانهء خود براى هجرت به سوى خدا و رسول او بيرون رود . . . ( قسمتى از آيهء 104 ، سورهء 4 ) . در اين هنگام مسلمانانى كه در مكه بودند و توان خروج داشتند از مكه بيرون آمدند . ولى ابو سفيان با گروهى از مشركان آنها را تعقيب كرد و برگرداند و به زندانشان انداخت . برخى از اين مسلمانان در اثر شكنجه و گرفتارى از اسلام برگشتند ، و خداوند عز و جل در مورد ايشان اين آيه و دو آيهء بعد از آن را نازل فرمود : وَ من النّاسِ من يَقُولُ آمَنّا بِاللّهِ فَإِذا أُوذِيَ في الله جَعَلَ فِتْنَةَ النّاسِ كَعَذابِ الله . . . 29 : 10 - و برخى از مردم مىگويند ايمان آورديم به خداى ، و چون آزرده مىشود ، آزردگى از خلق را چون عذاب خداى پندارد . . . ( آيهء 10 ، سورهء 29 ، عنكبوت ) . مهاجران اين آيات را هم براى مسلمانان مكه نوشتند . چون اين نامه ، كه متضمن آيات نازل شده دربارهء ايشان بود ، به دستشان رسيد ، گفتند : پروردگارا ، اگر ما را از اين گرفتارى رهايى بخشى بر عهدهء ما خواهد بود كه از توبه ديگرى باز نگرديم . و براى بار دوم از مكه بيرون آمدند . باز هم ابو سفيان و مشركان آنها را تعقيب كردند ، ولى به آنها دسترسى نيافتند ، زيرا از راههاى كوهستانى گريخته و خود را به مدينه رساندند .
هامش
[ 1 ] امروزه به واسطهء بزرگى و گسترش مكه ، در واقع فاصلهء چهار ميلى ميان تنعيم و آن از ميان رفته است و مسجد تنعيم كه به مسجد عايشه هم معروف است در كنارهء شهر در راه مدينه واقع است . - م .