جنگ و پيكار همراه فرموده است و ابو بكر فقط مال خود را انفاق كرده است بدون آنكه جنگ و پيكار كند - جان خود را انفاق كند - با جنگ و پيكار فضيلت براى على بن ابى طالب حاصل مىشود .
( 1 ) و اگر گويندهاى بگويد چرا فضيلت شركت در جنگ و پيكار را به تنهايى براى على فضيلت مىشمرى و فضيلت انفاق را به تنهايى براى ابو بكر فضيلت نمىشمرى ؟ مىگوييم تكليف شركت در جنگ بر هر دو بوده است و خداوند هر دو را به آن فراخوانده است ، « 1 » و حال آن كه هر دو را به انفاق مال فرانخوانده است . بنابراين وقتى خداوند او را به انفاق فرانخوانده است ، تقصيرى متوجه على نيست و حال آن كه با توجه به فراخوانده شدن ابو بكر - و همگان - به جنگ ، در از دست دادن فضيلت قتال تقصير متوجه ابو بكر است .
آرى اگر هر دو توانگر و داراى مال مىبودند و بر آن كار فراخوانده شده بودند و يكى انفاق مىكرد و ديگرى از آن خوددارى مىنمود ، بديهى است كه آن كس كه انفاق كرده افضل است ، و چون هر دو را به جنگ و پيكار فراخواندهاند و يكى در آن شركت كرده است و ديگرى شركت نكرده است ، آن كه جنگ و پيكار كرده است افضل است .
( 2 ) اين موضوع هم تأكيد بر مطالب گذشته است و نظير همان چيزى است كه ما گفتيم . شايد هم روشنتر و استوارتر است . خلاصه آنكه چون على توانگر نبوده است و ابو بكر توانگر بوده است امر به انفاق مال دربارهء على نبوده است و آن كسى كه دارد و انفاق مىكند بر آن كس كه به سبب نداشتن ، انفاق نكرده است فضيلتى ندارد و حال آنكه امر به جنگ چنين نيست و هر دو مأمور به جنگ بودهاند و در اين صورت آن كسى كه جنگ كرده است بر كسى كه جنگ نكرده است فضيلت دارد .
( 3 ) آنچه را كه گفتيم بفهميد و در آن با دقت بنگريد ، مىبينيد كه هيچ اشكالى براى شما باقى نمىماند و من همهء اشكالهايى را كه ممكن است در اين مسأله پيش آيد ، خود آن را به حد كمال و آنچه لازمهء علم كلام است بررسى كردم و چنان نبوده است كه اگر چيزى به ذهن شما نگذرد و از اقامهء آن و اظهارش ناتوان باشيد آن را غنيمت بشمرم ، بلكه هر چه از اشكالها و انگيزههاى شما كه بر انديشهام گذشته است ، پاسخ آن را فراهم آوردهام و خود را متعهد و ملزم ساختهام كه در هر مورد جز حقيقت و راستى نگويم و از ستم و ياوهگويى
هامش
( 1 ) استاد محترم آقاى حاج شيخ محمد باقر محمودى براى خوانندگان پاورقى مفصلى مرقوم داشته و از كتاب نقض عثمانيه اسكافى مطالب ديگرى در مورد اينكه ابو بكر در آيه نجوى با همه توانگرى از بخشيدن صدقه خوددارى كرده است آوردهاند . به متن عربى المعيار و الموازنه ، ص 74 مراجعه فرماييد .