سبب مخالفت مردم با عثمان آشكار شدن ناتوانى و سستى و هوى و هوس خود او بود و دربارهء او مدعى شدند كه سنتها را دگرگون ساخته است و درآمد مسلمانان را هرگونه كه خواسته به ديگران پرداخته است ، و كسى را كه پيامبر ( ص ) تبعيد فرموده ، به مدينه برگردانده است ، و پياپى از انديشه خود برمىگشته و از كارى به كار ديگر روى مىآورده است و ابو ذر را كه خدايش از او خشنود باشد ، تبعيد و از مدينه بيرون كرده است . « 1 » بنابراين ، سخنان و ادعاهاى شما درباره عثمان صحيح و درباره على باطل است و خداى را سپاس كه ناسپاس را مبهوت و ستيزهگر را سركوب مىفرمايد .
( 1 ) هرگاه مردم سرگردان بخواهند فتنهها و ستيزههايى را كه به روزگار ابو الحسن پديد آمده است دليل بر كاستى مقام او بدانند ، اين مسأله درباره ابو بكر واجبتر و در مورد عثمان لازمتر خواهد بود . و اگر بخواهند انديشه عثمان را در خوددارى از جنگ تصويب كنند و صحيح بشمارند و اقدام على را در مورد جنگ خطا بشمرند ، لازم مىآيد اقدام ابو بكر را هم در جنگ با كسانى كه از پرداخت زكات خوددارى كرده بودند ، خطا بشمرند و بايد ابو بكر را به گمراهى و خطا متهم كنند كه او چنين مىپنداشت كه براى پايبند شترى از اموال ، اگر زكات ندهند كسان را خواهد كشت و خونها را خواهد ريخت .
( 2 ) و اگر بخواهند انديشهء ابو بكر را تصويب كنند و صحيح بشمرند ، عثمان را در اينكه از دفاع در مورد جان و دين خود اقدام نكرده است خطا كار دانستهاند . با اين دلايل و حجتها به كجا مىتوانند بگريزند ، اگر ستيز و تعصب نباشد به كجا راه دارند ؟
روشنتر از اين مورد ، داستان اسامة بن زيد است كه چون او را از سبب خوددارى از يارى امير المؤمنين على پرسيدند گفت : من به روزگار پيامبر ( ص ) سوگند خوردهام كه با كسى كه « لا إله الا الله » بگويد جنگ نكنم ، و چنان بود كه در يكى از سريهها كه به جنگ مشركان رفته بود مردى را پس از اينكه « لا إله الا الله » گفت كشت . پيامبر ( ص ) به او اعتراض فرمود و گفت : او را پس از گواهى دادن به « لا إله الا الله » كشتى ؟ اسامه عهد كرد و با رسول خدا پيمان بست كه با كسى كه شهادتين را بر زبان آورد ، جنگ و كشت و كشتار نكند . « 2 »
( 3 ) اسامة در مورد اول كه كشتن كافران باشد به آن صورت مرتكب خطا شده است و در
هامش
( 1 ) براى اطلاع بيشتر از انگيزههاى ستيز و شورش مردم بر عثمان به شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ذيل خطبههاى 30 و 34 به ويژه ج 3 ، ص 69 - 11 مراجعه فرماييد .
( 2 ) براى آگهى بيشتر درباره اين جنگ و موضوع اسامه كه به سال هفتم هجرت بوده است به ترجمه مغازى واقدى ، به قلم اين بنده ، مركز نشر دانشگاهى ، 1362 ش و ترجمه نهاية الارب ، به قلم اين بنده ، امير كبير ، 1365 ش ، مراجعه فرماييد .