( 1 ) گفت : دربارهء اين سخن خدا كه فرموده است « البيت المعمور و السقف المرفوع » برايم حديث كن . فرمود : منظور ضراح است كه خانهاى در آسمان است و هر روز هفتاد هزار فرشته در آن وارد مىشوند . « 1 » گفت : براى من درباره ذو القرنين بگو ، آيا پيامبر بوده است يا پادشاه ؟ فرمود : هيچ كدام ، بندهاى بود كه براى خدا خيرخواهى كرد و خداوند براى او خيرخواهى فرمود . خدا را دوست مىداشت و خداوند هم او را دوست مىداشت . « 2 » گفت : به من بگو اين آيه كه مىفرمايد :
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ
، - آيا ننگريستى به آنان كه نعمت خدا را به ناسپاسى مبدل كردند و قوم خويش را به خانه نابودى درآوردند - دربارهء چه كسانى نازل شده است ؟ فرمود : دربارهء دو گروه تبهكار قريش ، خاندان اميه و خاندان مغيره . خاندان مغيره را خداوند به روز بدر ريشه كن ساخت ، ولى بنى اميه تا كنون مهلت داده شدهاند . « 3 »
( 2 ) گفت : دربارهء اين آيه كه خداوند فرموده است :
قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً
- بگو آيا آگاهتان سازم از زيانكارترين مردم از لحاظ كردار ؟ آنان كه كوشش ايشان در زندگى اين جهانى تباه شد و خود مىپندارند كه نيكو رفتار كردهاند - توضيح بده كه دربارهء چه كسانى است . فرمود :
دربارهء خوارج حرورا . « 4 » گفت : اى امير المؤمنين اين راه شيرى آسمان چيست ؟ فرمود :
چراغهاى آسمان است و از آنجا آب فرو ريزنده - توفان نوح ( ع ) - بر زمين فروريخته است . گفت : اى امير المؤمنين دربارهء قوس قزح براى من توضيح بده . فرمود : قوس قزح مگو كه قوس خدا و مايهء زينهارى از غرق شدن است . گفت : دربارهء اين لكهاى كه روى ماه است براى من توضيح بده كه چيست ؟ فرمود : خداوند مىگويد :
فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً
- پرتو ماه هم چون پرتو خورشيد بود و خداوند آن را محو فرمود . « 5 »
هامش
مىتوان به منابع ديگرى از جمله شرح خطبه 92 و 235 شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد و كتاب سيد رضى به نام خصائص امير المؤمنين على بن ابى طالب ، ص 64 مراجعه كرد . اينها آيات يكم تا چهارم سوره پنجاه و يكم است و به تفسير مجمع البيان ، ج 10 - 9 ، ص 152 مراجعه شود .
( 1 ) آيات 4 و 5 سوره پنجاه و دوم است و به ابو الوليد ازرقى ، اخبار مكه ، ترجمه به قلم اين بنده ، چاپ بنياد ، تهران ، 1368 ش ، ص 41 مراجعه فرماييد .
( 2 ) در آيه 82 سوره هجدهم - كهف - موضوع ذو القرنين مطرح است و طبرسى در تفسير مجمع البيان ، ج 6 - 5 ، ص 490 همين روايت را آورده است .
( 3 ) آيه 28 سوره ابراهيم و به صفحه 314 همان جلد ، همان تفسير مراجعه فرماييد .
( 4 ) به تفسير مجمع البيان ، ج 6 - 5 ، ص 497 مراجعه فرماييد .
( 5 ) آيه 12 سوره هفدهم و به تفسير برهان ، ج 2 ، ص 411 مراجعه فرماييد .