او نرم و آسان شد و به آنچه كه نادانان از آن به بيم مىافتادند انس گرفت . در دنيا با پاكدامنى راستين و دادگرى آشكار و پاك نفسى و داورى استوار و منطق آميخته با دادگرى زندگى كرد . خداوند بستهها را به او گشود و آنچه را پوشيده بود آشكار ساخت و باطل را با او فروكوفت ، بدون آنكه سست گام يا سرگشته در تصميمگيرى باشد .
پروردگارا جايگاه و منزلت او را در پيشگاه خود گرامى دار . پرتوش را كامل فرماى ، همان گونه كه او با تحمل سختى به اجراى فرمان تو گردن نهاد و خواهان رضايت تو و نگهبان پيمان تو و مجرى دستور تو بود .
پروردگارا ، او را چنان برانگيز كه گواهى او پذيرفته و سخنش مورد پسندتر و داراى منزلت شريف باشد و از پاداش گران و عطاى فراوان تو بهرهمند باشد .
( 1 )
پاسخهاى امير المؤمنين عليه السلام به پرسشهاى ابن كوّاء دربارهء برخى از آيات قرآن كريم و دربارهء تنى چند از بزرگان اصحاب رسول خدا ( ص ) كه در دنبالهء سخن ، منزلت خود امير المؤمنين در پيشگاه پيامبر ( ص ) مطرح شده است
و سپس گفتار على ( ع ) دربارهء اختلاف احاديث نقل شده از رسول خدا و اينكه احاديث مورد اعتماد همانهايى است كه او نقل فرموده است و ديگر احاديث را بايد ثابت كرد و در صحت آن جاى درنگ است ( 2 ) گفتهاند ابن كواء « 1 » همينكه شنيد على ( ع ) مىگويد : پيش از آنكه مرا از دست دهيد ، از من بپرسيد . از من بپرسيد كه دانش هم مانند چيزهاى ديگر گرفته مىشود . از من بپرسيد كه در سينهام علمى انباشته است . برخاست و گفت : من مىتوانم از تو سؤال كنم ؟ فرمود : آرى ، براى چيز فهميدن بپرس و براى خود را به رنج انداختن مپرس و از چيزى كه تو را به كار مىآيد بپرس و آنچه را به كارت نمىآيد ، مپرس .
( 3 ) ابن كواء گفت : اى امير المؤمنين مقصود از
« وَ الذَّارِياتِ ذَرْواً »
چيست ؟ فرمود : يعنى بادها . پرسيد : « الحاملات
وِقْراً »
چيست ؟ فرمود : ابرها . پرسيد : « الجاريات
يُسْراً »
چيست ؟
فرمود : كشتيها . پرسيد : « المقسمات
أَمْراً »
چيست ، فرمود : فرشتگان . « 2 »
هامش
( 1 ) از پيشوايان خوارج كه درباره سال مرگ او اختلاف است . به مقاله مفصل آقاى يوسف رحيملو در دائرة المعارف بزرگ اسلامى ، ج 4 ، ص 530 - 528 مراجعه فرماييد .
( 2 ) معلوم است كه كتاب المعيار و الموازنه با توجه به قدمت از مصادر بسيار ارزنده است . در اين باره و پرسشهاى ابن كواء