مىدهيم ، اين اعتراض شما پس از آنكه ما شما را آگاه كرديم و دانستيد كه پيامبر ( ص ) اين منزلت را به او ارزانى داشته است و فضيلت او را آشكار فرموده است ، تهمت و بدگمانى نسبت به پيامبر ( ص ) است ، زيرا كسى كه اين كار را نسبت به على انجام داده پيامبر ( ص ) بوده است و بدون ترديد اين كار را بدون استحقاق انجام نداده است و پيامبر ( ص ) هرگز بدون اجازهء پروردگار ، على را به اين شهرت نمىرساند . اينك بايد بدانيد كه اين حرف شما تهمت است و اگر پس از روشن شدن مطلب همچنان بر عقيدهء خود باقى بمانيد كافر شدهايد .
( 1 ) و اگر بگويند از لحاظ لغت براى ما شاهد بياوريد كه منظور از كلمهء مولا تقدم در فضيلت و برترى است ، مىگوييم اين چيزى نيست كه در گفتار عرب ناشناخته باشد . گاهى چون مىخواهد فضيلت و مقدم بودن كسى را بر خود بيان كند ، مىگويد فلانى مولاى من است و مقصودش اين است كه او سرور من و مقدم بر من است و از من بسيار جلوتر است . مولى از لحاظ لغوى گاه به معنى ولايت و امارت و گاه در مورد بردگان و گاه براى بيان سرورى و تقدم در فضيلت به كار رفته است و چون اين كلمه از لحاظ معنى بيشتر بر همين سه مورد اطلاق مىشود و دو مورد اول باطل شد ، همان مورد سوم كه سرورى و فضيلت است باقى مىماند و اين همان چيزى است كه ما گفتيم .
( 2 ) وانگهى ، ما با آنچه كه از مناقب على پيش از اين آورديم ، استحقاق على را براى داشتن چنين منزلتى از سوى پيامبر ( ص ) روشن ساختيم . على را بر همهء مؤمنان سرورى و برترى و فضيلت است كه حق نعمت و منت و شرف بر آنان دارد . همان گونه كه پيامبر ( ص ) در سرورى مولاى همه مؤمنان است كه همهء مؤمنان به سبب وجود او از گمراهى رسته و به نعمت آيين اسلام پيوستهاند و رسول خدا با دعوت خود و فرمان و قيام و شكيبايى خود در ساعات بيم و سختى آنان را رهايى بخشيده است و از پرتگاههاى نابودى كنار برده است ، على را هم بر همهء مسلمانان حق فضيلت است كه با شمشير خود دشمن را از آنان كنار رانده و آتش جنگ با دشمنان ايشان را برافروخته داشته است و بدين گونه عزم آنان را استوار كرده و با كردار خويش شك و ترديد را از آنان زدوده است و يقين آنان را پايدار ساخته و از جان و اموال آنان پروا داشته و حمايت كرده است . وانگهى على بر مسلمانى از همگان پيشى گرفته و در حفظ آنچه پيامبر آورده است سخت كوشا بوده است و چندان بر اين مسأله عنايت كرده است كه مسلمانان عاقل را به وظيفهء خود آگاه فرموده و نادان ايشان را آموزش داده است و دليل و برهان براى ستيزگران برپا داشته است و به خواست خداوند در جاى خود فضيلت على ( ع ) را از لحاظ علم بر همگان خواهيم گفت .
المعيار و الموازنة ( فارسي ) — صفحة 186
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص١٨٦