گفتارتان از گفتار ما به صواب نزديكتر است و اين كار براى شما چگونه ممكن است كه هرگاه نظريه و انديشهاى براى شما بازگو مىشود همچون گورخران رمندهايد ، ( 1 ) و به عنوان مثال اگر بخواهيم منزلت شما را بالا ببريم همچون داروفروشانى هستيد كه فقط نام دواها را مىدانيد ولى به دارو و بيمارى آشنايى نداريد ، يا بازرگانى هستيد كه دربارهء شناخت زر سره از ناسره هيچ نمىداند ، و حال آنكه به عنوان مثال اهل نظر همچون پزشكان و صرافاناند كه معانى درست دردها و داروها را مىشناسند و بينش آنان در شناخت چگونگى زر و سيم است . آرى اگر شما رواياتى را كه در دست داريد به ما عرضه كنيد تا ما درستى و نادرستى آنها را تشخيص دهيم و به شما بگوييم . به زودى حق براى شما روشن مىشود و در آموزش خود راه صواب را خواهيد پيمود . در اين باره مثل شما چون بازرگانى است كه به عيار سيم و زر آشنا نباشد و چون سيم و زرى در اختيارش قرار گيرد بايد آن را به شخص آشنا عرضه دارد تا در بازرگانى خود به سلامت ماند و سرمايهاش فزون گردد ، و اگر شما در اين كار نسبت به خود سستى ورزيد و گرفتار بينش نادرست شويد و برخى از شما اخبار را به برخى ديگر عرضه داريد مانند همان بازرگانى خواهيد بود كه سيم و زر خود را به صراف نشان نمىدهد و به نظر كسى كه همچون خود اوست بسنده مىكند و چيزى نخواهد گذشت كه سرمايهاش از ميان مىرود و تهيدست مىگردد .
( 2 ) دربارهء درستى آنچه كه ما گفتيم خبرى است كه از پيامبر ( ص ) نقل مىكنند كه فرموده است : « چه بسا حامل فقه كه فقيه نيست و چه بسا حامل فقه كه آن را براى كسى مىبرد كه از او فقيهتر است » « 1 » و مقصود از اين حديث شماييد كه شناخت شما از آن احاديث فقط شمار آنها و نام راويان آنهاست . و نيز از همان حضرت نقل شده كه فرموده است : « اين دانش را در نسلهاى آينده از ميان اهل بيت من افراد عادل بر عهده خواهند داشت ، كه تحريف غلوكنندگان را از آن مىزدايند و آن را از تحريف مبطلان و تأويل جاهلان مصون مىدارند . » « 2 » و چگونه ممكن است كسى كه دانا به مقايسه و جمع ميان اخبار مشتبه نيست و از انديشهء درست بر كنار و آيين او سكوت است و انديشيدن و چارهانديشى دربارهء درستى و نادرستى حديث را رها كرده است ، بتواند حق را از باطل تشخيص دهد و حق را حق و باطل را باطل كند . ما با اين سخن پرده را از حق كنار زديم تا بدانيد كه فقيه واقعى كه اهل تدبير و
هامش
( 1 ) اين حديث از آخرين خطبه حضرت پيامبر ( ص ) در حجة الوداع است كه آن را در منا ايراد فرموده است .
( 2 ) براى اطلاع بيشتر از منابع اين حديث به بخش كتاب العلم در جلد اول بحار الانوار مراجعه فرماييد .