برگزينى كه شخص ترسو خبر درست براى تو نمىآورد ، و به فرمان خداوند ، خودت و كسانى كه پيش تو هستند ، فرمان مرا به كار بنديد . و السلام .
و چون على عليه السلام آهنگ حركت كرد ميان مردم برخاست و چنين فرمود :
سپاس و ستايش خداوندى را كه نعمتهاى او بىپايان است و فضل او را نتوان جبران كرد ، و گواهى مىدهم كه خدايى جز پروردگار يكتا نيست و ما خود از گواهان بر اين موضوع هستيم و گواهى مىدهم كه محمد رسول خداست . سلام و درود خدا بر او باد .
( 1 ) اما بعد ، من پيشاهنگان لشكر خود را گسيل داشتهام و به آنان فرمان دادهام همان جا بمانند تا فرمان من به ايشان برسد . به خواست خداوند متعال تصميم گرفتهام كه از اين رود بگذرم و نزد گروهى روم كه بر كرانههاى دجله جاى دارند و آنان را برانگيزانم تا همراه شما به جنگ با دشمن شما آيند . عقبة بن عمرو انصارى را بر شهر شما به اميرى گماشتم و براى خود و شما از خيرخواهى كوتاهى نكردم . برحذر باشيد كه از حركت ، تخلف و خوددارى نكنيد كه من مالك بن حبيب يربوعى را اينجا گماشتم و فرمان دادم كسانى را كه از حركت بازماندهاند به خواست خداوند شتابان به شما ملحق سازد . « 1 »
( 2 ) امير المؤمنين مركب خويش را خواست . قنبر آن را آورد و چون على ( ع ) سوار بر مركب خود شد ، مالك بن حبيب لگام آن را گرفت و گفت : اى امير المؤمنين ! مسلمانان را با خود مىبرى و پاداش جهاد به آنان مىرسد و مرا ميان مردم باقى مىگذارى ؟ على فرمود : اى مالك هيچ پاداشى به آنان نمىرسد مگر اينكه تو شريك آنان خواهى بود و ارزش تو در اينجا بيشتر و رنج تو فزون از آن است كه با ايشان باشى . مالك گفت : اى امير المؤمنين ! شنيدم و فرمانبردارم . امير المؤمنين على بن ابى طالب كه خدايش از او خشنود باد حركت فرمود . حر بن سهم بن طريف تميمى پيشاپيش او حركت كرد و اين ابيات را مىخواند :
« اى ناقهء من ، مرا ببر و آهنگ شام كن . بيشهها و شنزارها را بپيماى . با آنان كه با امام ستيز مىورزند بستيز . آرزومندم امسال با لشكر سفلگان بنى اميه روياروى شويم و سركش و سالار - عمرو عاص و معاويه - را بكشيم و سر از تن مردان فرو افكنيم . » « 2 »
( 3 ) و چون حر بن سهم كنار طاق مداين و آثار خسرو رسيد ايستاد و به آن نگريست و اين
هامش
( 1 ) بخش عمده اين خطبه به شماره 48 در نهج البلاغه آمده است . ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه ، ج 3 ، ص 201 ، مىنويسد : اين خطبه را روز بيست و پنجم شوال سال 37 در نخيله ايراد فرموده است و بقيه خطبه را هم آورده است .
به روشهاى تحقيق در اسناد و مدارك نهج البلاغه ، ص 82 مراجعه فرماييد .
( 2 ) اين ابيات با تفاوتهاى لفظى اندك در وقعة صفين ، ص 133 آمده است .