( 1 ) مىترسم مگر آنكه خداوند خود يارى فرمايد ، سلام و رحمت خدا بر تو باد .
موسى بن اسماعيل ما را خبر داد و گفت عمر بن بهرام صراف براى ما نقل كرد كه * نامهء عمر بن عبد العزيز را بر ما خواندند و چنين بود : « بسم الله الرحمان الرحيم ، از بنده خدا عمر بن عبد العزيز ، امير المؤمنين به عدى بن ارطاة و مؤمنان و مسلمانانى كه در سرزمين اويند ، سلام بر شما باد همراه شما خداوندى را كه پروردگارى جز او وجود ندارد مىستايم .
و اما بعد ، بر كار اهل ذمه بنگر و با ايشان مدارا كن . هر گاه كسى از ايشان سالخورده مىشود و مالى ندارد بر او انفاق كن و اگر او را دوستى است به دوستش فرمان بده كه بر او انفاق كند .
و زخم او را مرهم بنه - اگر بر او زخم زدند زخم زننده را قصاص كن . همچنان كه اگر خود بردهء سالخوردهاى داشته باشى چارهاى ندارى جز اينكه بر او انفاق كنى تا هنگامى كه بميرد يا آزاد شود . وانگهى به من خبر رسيده است كه از مسكرات ده يك مىگيرى و بهاى آن را در بيت المال مىنهى ، بپرهيز كه در خزانه اموال خدا جز مال پاكيزه و حلال قرار ندهى . سلام بر شما باد » .
قبيصه ما را گفت كه سفيان ، از اوزاعى ، از گفتهء مردى ، از خود عمر بن عبد العزيز براى ما نقل كرد كه * او براى يكى از كارگزاران خود نوشته است : از مثله كردن بر حذر باش و مقصودم از مثله كردن كندن موهاى سر و ريش است .
قبيصة بن عقبه از هارون بربرى ، از عبد الرحمان طويل ما را خبر داد كه * عمر بن عبد العزيز براى ميمون بن مهران نوشته است : اى ميمون ! براى من نامه نوشتهاى و از دشوارى حكم كردن و جمع آورى صدقات و خراج شكايت كردهاى . من در اين باره كارى كه تو را به رنج بيندازد بر تو تكليف نمىكنم . حقوق حلال و پاكيزه را بگير و در مواردى از حق كه بر تو روشن است هزينه كن و اگر كارى در نظرت دشوار و ناروشن آمد به من گزارش كن .
اگر مردم كارى را كه بر تو دشوار است رها كنند كار دين و دنيا بر پا نخواهد ماند . گويد : خود من هم ( يعنى عبد الرحمان طويل ) سرپرست ديوان دمشق بودم . چيزى بر مرد زمينگيرى مقرر داشته بودند كه بپردازد ، من گفتم : در مورد زمينگير درمانده شايسته است كه به خوبى رفتار و نسبت به او نيكى شود ولى درباره شخص سالم نبايد چنين كرد . آنان از من به عمر بن عبد العزيز شكايت كردند كه ما را به رنج و زحمت مىاندازد و سختگيرى مىكند ، عمر بن عبد العزيز براى من نوشت : چون اين نامهام به دست تو رسيد مردم را به رنج و زحمت ميفكن و برايشان سختگيرى مكن كه من اين كار را دوست نمىدارم .
الطبقات الكبرى ( فارسي ) — صفحة 74
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٧٤