( 1 ) كشته شده در خراسان است . مادر ريطه هم نامش ريطه و همان ام حارث و دختر حارث بن حارث بن نوفل بن حارث بن عبد المطلب است . ام سلمه كه مادرش كنيزى است .
ابو هاشم دانشمند و راوى و مورد اعتماد و كم حديث بوده است . شيعيان به ديدارش مىرفتند و دوستش مىداشتند . او در شام همراه گروه بنى هاشم زندگى مىكرد و چون مرگش فرا رسيد به محمد بن على بن عبد الله بن عباس بن عبد المطلب وصيت كرد و گفت : تو صاحب اين امر و حاكم هستى و حكومت در فرزندان تو خواهد بود و شيعيان را به او ارجاع داد و نامهها و روايات خود را به او سپرد و به روزگار حكومت سليمان بن عبد الملك بن مروان در حميمه در گذشت . [ 1 ]
حسن بن محمد بن حنفيه
و محمد پسر على بن ابى طالب است . مادرش جمال دختر قيس بن مخرمة بن مطلب بن عبد مناف بن قصىّ است . كنيهء حسن ، ابو محمد و از خردمندان و از افراد ظريف بنى هاشم و در فضل و هيأت ظاهرى بر برادرش ابو هاشم برترى داشته است . او نخستين كس است كه سخن در ارجاء گفته است .
موسى بن اسماعيل از حماد بن سلمه ، از عطاء بن سائب ، از زاذان و ميسرة ما را خبر دادند كه گفتهاند * آن دو پيش حسن بن محمد بن على رفتهاند و او را در بارهء كتابى كه در موضوع ارجاء نوشته بوده است سرزنش كردهاند و حسن به زاذان گفته است : اى ابا عمر ! دوست مىدارم كاش مرده بودم و آن را نمىنوشتم .
اسماعيل بن ابراهيم عليّه از خالد ، از ابو العريان انيس ما را خبر دادند كه مىگفته است * بر تن حسن بن محمّد پيراهنى نازك و نرم و بر سرش عمامهاى نازك ديدم .
محمد بن عمر واقدى مىگويد : حسن بن محمد به روزگار حكومت عمر بن عبد العزيز در گذشته و نسلى از او بر جاى نمانده است [ 2 ] .
هامش
[ 1 ] . پيروان ابو هاشم به هاشميه معروفاند و براى آگهى بيشتر مىتوان به شهرستانى ، ملل و نحل ، ج 1 ، چاپ محمد سيد كيلانى ، مصر ، 1387 ق ، ص 150 مراجعه كرد .
[ 2 ] . شهرستانى در الملل و النحل ، غيلان دمشقى را نخستين كس مىداند كه درباره ارجاء و قدر سخن گفته است و سپس به