( 1 )
عبد الحميد بن جعفر بن حكم حكمى
گفته مىشود كه او از فرزندزادگان فطيون است كه همپيمانان اوس بودهاند . كنيهء عبد الحميد ، ابو الفضل است . مردى مورد اعتماد و پر حديث بوده و به سال يكصد و پنجاه و سه به هفتاد سالگى در مدينه درگذشته است .
هشيم و جز او گاهى از عبد الحميد روايت كردهاند . يحيى بن سعيد مىگويد : سفيان ثورى بر عبد الحميد بن جعفر مىتاخت و نفهميدم چه چيزى ميان ايشان بود .
محمد بن اسحاق بن يسار
كنيهاش ابو عبد الله و از وابستگان قيس بن مخرمة بن مطّلب بن عبد مناف بن قصىّ است . يسار كه نياى پدرى اوست از اسيران جنگى عين التمر است . [ 1 ]
محمد بن اسحاق نخستين كسى است كه تاريخ جنگهاى پيامبر ( ص ) را فراهم آورده و تأليف كرده است . او از عاصم بن عمر بن قتاده و يزيد بن رومان و محمد بن ابراهيم و جز ايشان روايت مىكرده است . همچنين از فاطمه دختر منذر بن زبير كه همسر هشام بن عروة بن زبير بوده است مطالبى را - در بارهء جنگهاى پيامبر - نقل مىكرده است كه چون هشام از آن آگاه شد با شگفتى گفت : محمد بن اسحاق پيش همسر من مىرفته است ! و گويا اين موضوع را انكار مىكرد و نادرست مىشمرد . محمد بن اسحاق از دير باز از مدينه بيرون رفته است و به همين سبب جز ابراهيم بن سعد كس ديگرى از مدنىها از او روايت نكرده است .
محمد بن اسحاق بيشتر با عباس بن محمد [ 2 ] در منطقهء جزيره زندگى مىكرده است و گاهى به حيره و حضور منصور دوانيقى مىآمده و براى او تاريخ جنگهاى را مىنوشته است
هامش
[ 1 ] . عين التمر ، شهرى در باختر كوفه و نزديك مدائن بوده و اين جنگ به سال دوازدهم هجرت در خلافت ابو بكر بوده است . به تاريخ طبرى ، ج 3 ، چاپ محمد ابو الفضل ابراهيم ، قاهره 1382 ق ، ص 376 مراجعه شود .
[ 2 ] . اين شخص كه بيشتر به ابو الفضل هاشمى معروف است . برادر منصور و سفاح و حاكم جزيره و شام بوده و به سال 186 درگذشته است . به زركلى ، الاعلام ، ج 4 ، ص 38 مراجعه شود .