ساير معاملات هم يك اثر و نتيجه خاصى وجود دارد كه معاملهكننده به دنبال ايجاد آن است . با توجه به مطالب فوق مىگوييم : معامله صحيح معاملهاى است كه در آن تمام اجزاء و شرائط شرعى رعايت شده باشد بهطورى كه آن اثر مورد نظر از آن معامله مترتب گردد مثلا نكاح صحيح آن است كه همه شرائط آن مانند رضايت دختر و پسر - خواندن صيغه عربى صحيح و . . . در آن وجود داشته باشد و يا بيع صحيح آن است كه رضايت خريدار و فروشنده - حلال بودن جنس - بالغ و عاقل بودن خريدار و فروشنده و . . . رعايت شده باشد كه در نتيجه آثار مورد نظر مانند زوجيت در نكاح و ملكيت در بيع هم بر آنها مترتب مىشود . اما معامله باطل و فاسد معاملهاى است كه بعضى از اركان يا شرائط آن رعايت نشود كه در نتيجه آن آثار مورد نظر در آن معامله هم بوجود نمىآيند مانند اينكه در بيع يا نكاح ، يكى از طرفين راضى نباشند كه در نتيجه چنين معاملهاى باعث ايجاد زوجيت يا ملكيت نخواهد بود .
2 - مقدمه دوم ، در كتاب الموجز به آن اشاره نشده اما ذكر آن لازم و ضرورى مىباشد و آن اينكه [ بطور خلاصه و مجمل مىگوييم ] ثمره بحث صحيح و اعم آن است كه قائلين به اعم يعنى كسانى كه معتقد به اين هستند كه الفاظ عبادات براى معنايى اعم از صحيح و فاسد وضع شدهاند در مواردى كه در جزء يا شرطى از اجزاء و شرائط واجب ، شك كنند به راحتى مىتوانند به اصالة الاطلاق تمسك كرده و نسبت به لزوم آن جزء يا شرط مشكوك برائت جارى نمايند اما قائلين به صحيح و كسانى كه معتقدند كه الفاظ عبادات فقط براى عبادت صحيح وضع شدهاند در چنين مواردى حتما بايد احتياط نمايند .
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 95
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٩٥