دخول نمايد پس از آن نمىتواند با دختر آن زن ازدواج نمايد اما اگر دخول صورت نگرفته باشد و از مادر جدا شود آيا مىتواند با دختر آن زن ازدواج كند ؟
معناى احترازى بودن قيد همين است كه در صورتى كه قيد منتفى شود از خود جمله نمىشود چيزى را استفاده كرد و لذا نفس اين جمله و آن قيد نسبت به صورت انتفاء قيد هيچگونه دلالتى ندارد بلكه بايد در مورد آن به ادله ديگر مراجعه نماييم .
5 - قيد مفهومى و آن عبارت است از قيدى كه در ثبوت حكم دخالت دارد بهطورىكه اگر آن قيد وجود داشته باشد حكم نيز موجود است و اگر آن قيد منتفى شود آن حكم نيز منتفى مىشود و لذا به اين مورد قيد داراى مفهوم هم مىگويند مانند اينكه گفته شود : پشت سر امام جماعت عادل نماز بخوان . كه در اينجا قيد « عادل » يك قيد مفهومى است بهطورىكه جواز اقتداء به امام جماعت در صورتى است كه آن امام داراى صفت عدالت باشد بهطورىكه اگر عدالت وجود نداشته باشد اقتداى به او جايز نخواهد بود . پس در قيد مفهومى ثبوت حكم وابسته بر قيد است بهطورىكه اگر قيد منتفى شود حكم نيز منتفى مىگردد بر خلاف قيد احترازى كه ثبوت حكم وابسته برآن هست اما در صورتى كه قيد منتفى شود نفس آن جمله به چيزى دلالت نخواهد داشت و نسبت به چگونگى حكم بعد از انتفاء قيد بايد از ادله ديگر كمك گرفت .
با توجه به مطالب ذكر شده بايد بگوييم كه اصوليين در مواجهه با قيود ، اصل را بر احترازى بودن قيد گذاشته و معمولا قيدهاى موجود در جملات را بر قيد احترازى حمل مىنمايند و لكن اين روش ، منافاتى با
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 390
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٣٩٠