تداخل مسببات و عدم تداخل ، اين است كه آيا در مقام اطاعت ، اگر مكلف يكبار آن جزاء را انجام دهد در امتثال و اطاعت هر دو وجوب كفايت مىكند يا اينكه امتثال و اطاعت مولى وابسته بر اين است كه مكلف آن جزاء را دو بار انجام دهد ؟ ثم البحث فى تداخل المسببات و عدمه مبنى على ثبوت عدم التداخل فى الاسباب و ان البحث فى التداخل يجرى اذا امكن تكرار الجزاء كالوضوء سپس بحث تداخل مسببات و عدم آن در صورتى است كه اسباب تداخل نكنند [ چرا كه اگر اسباب تداخل كنند به تبعيت آن ، مسببات قطعا تداخل خواهند كرد ] و ديگر اينكه بحث تداخل تنها در صورتى جريان دارد كه جزاء قابل تكرار باشد مانند وضو [ كه به واسطه تعدد اسباب و موجبات آن قابل تكرار هست ] و الا فيسقط البحث و الا اگر جزاء قابل تكرار نباشد بحث از تداخل منتفى است كقتل زيد لكونه محاربا و مرتدا فطريا فان القتل غير قابل للتكرار فلا معنى للبحث عن التداخل سببا و مسببا مانند قتل و اعدام زيد بخاطر محارب بودن و مرتد فطرى بودن [ مثلا اگر كسى محارب باشد يعنى بر عليه حكومت اسلامى قيام مسلحانه نموده و ايجاد رعب و وحشت نمايد محكوم به اعدام مىشود كما اينكه اگر كسى كه پدر و مادرش مسلمان بوده از اسلام خارج شده و مرتد فطرى گردد نيز محكوم به اعدام خواهد بود . حال اگر فردى هم مرتد شود و هم محارب گردد بايد اعدام شود ] اما قتل و اعدام او قابل تكرار نيست و نمىشود يك نفر را دو بار اعدام كرد كه در چنين مواردى بحث از تداخل اسباب و
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 381
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٣٨١