و اما ان يكون وجوبه متوقفا على تحقق ذلك الشىء بمعنى انه لو لا حصوله لما تعلق الوجوب بالواجب و يا اينكه واجب شدن آن عمل وابسته بر تحقق آن شىء است به اين معنا كه اگر آن شىء حاصل نشود حكم وجوبى به آن عمل واجب تعلق نمىگيرد كالاستطاعة الشرعية بالنسبة الى الحج مانند استطاعت شرعى نسبت به حج فلولاها لما تعلق الوجوب بالحج پس اگر استطاعت شرعى نباشد حكم وجوبى به حج تعلق نمىگيرد . [ نكته قابل توجه اينكه وجوب حج وابسته بر استطاعت شرعى است يعنى آن نوع از استطاعتى كه منطبق بر معيار شارع مىباشد و در كتاب الحج ذكر شده است نه استطاعت عقلى . زيرا استطاعت عقلى براى همهء افراد بالفعل موجود است مثلا افراد مىتوانند به هر شكل كه شده و لو با گدايى كردن خود را به مكه برسانند پس عقلا امكان رسيدن به مكه براى همه يا حد اقل براى بسيارى از افراد وجود دارد اما استطاعت عقلى موجب واجب شدن حج نيست ] و من هنا يعلم انه يمكن ان يكون وجوب الواجب بالنسبة الى شىء واجبا مطلقا و بالنسبة الى شىء آخر واجبا مشروطا و از اينجا معلوم مىشود كه ممكن است كه يك عمل واجبى نسبت به چيزى واجب مطلق و نسبت به چيز ديگرى واجب مشروط باشد كوجوب الصلاة بل عامة التكاليف بالنسبة الى البلوغ و القدرة و العقل مثل وجوب نماز و بلكه همه تكاليف شرعى نسبت به بلوغ و عقل و توانايى [ كه تا زمانى كه فرد ، بالغ و عاقل نباشد و توانايى
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 220
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٢٢٠