مقدمات . السبب ما يكون منه وجود المسبب سبب يا علت چيزى است كه وجود معلول يا مسبب از آن ناشى مىشود و هذا ما يطلق عليه المقتضى و اين سبب چيزى است كه به آن مقتضى هم گفته مىشود كالدلوك فانه سبب لوجوب الصلاة و شغل ذمة المكلف بها مانند دلوك يعنى ظهر شرعى كه [ وارد شدن در اين وقت ] موجب واجب شدن نماز و مشغول شدن ذمه مكلف به نماز است لقوله سبحانه
أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ
( الاسراء / 78 ) چونكه خداوند متعال فرموده است نماز را از زوال آفتاب ( يعنى ظهر شرعى ) تا اول تاريكى شب ( يعنى غروب آفتاب ) اقامه كن . الشرط ما يكون مصححا اما لفاعلية الفاعل او لقابلية القابل شرط چيزى است كه يا تصحيحكننده اثرگذارى علت و فاعل است و يا موجب تأثيرپذيرى مفعول و معلول و هذا كمجاورة النار للقطن او كجفاف الحطب شرط احتراقه بالنار و اين شرط مانند نزديك بودن پنبه به آتش يا مثل خشك بودن هيزم كه شرط سوختن آنها با آتش است و مثاله الشرعى كون الطهارة شرطا لصحة الصلاة و الاستطاعة المالية شرطا لوجوب الحج و مثال شرعى شرط ، مانند طهارت كه شرط درستى نماز است يا استطاعت و توانايى مالى كه شرط وجوب حج مىباشد . المعد ما يقرب المعلول الى العلة كارتقاء السلم معد يا زمينهساز چيزى است كه معلول را به علت نزديك مىكند فان