نباشد مقدمات آنهم واجب نخواهد بود پس چطور مىشود تصور كرد كه قبل از واجب شدن حج ، مقدمات آن و از جمله استطاعت واجب باشد ؟
در حالى كه وجوب مقدمه مشروط به وجوب واجب مىباشد ] و اما المقدمة العلمية فلا شك فى خروجها عن محط النزاع اما مقدمه علميه بدون شك از محل بحث و نزاع خارج است فانها واجبة عقلا لا غير زيرا مقدمه علميه عقلا واجب است نه غير آن [ يعنى وجوب شرعى ندارد ] و لو ورد فى الشرع الامر بالصلاة الى الجهات الاربع فهو ارشاد الى حكم العقل و اگر هم در پارهاى از موارد [ به مقدمات علميه ] مانند نماز خواندن به چهار طرف [ براى كسى كه جهت قبله را نمىداند ] امر شده است ، از نوع اوامر ارشادى است كه دلالت بر حكم عقل مىكنند و وجوب شرعى از آنها استفاده نمىشود .
* * * -
سبب و شرط و معد و مانع
تقسيمبندى چهارم براى مقدمه براساس نحوهء تأثيرگذارى هركدام از مقدمات در ذى المقدمه خواهد بود يعنى با توجه به نوع اثرى كه هركدام از مقدمات در ذى المقدمه دارند ، چهار نوع مقدمه خواهيم داشت كه آنها عبارتند از سبب - شرط - معد يا زمينهساز و مانع . كه توضيح اين چهار نوع از اين قرار است :