كتوقف وجوب الحج على الاستطاعة مانند وابسته بودن وجوب حج بر استطاعت [ كه تا مكلف مستطيع نباشد حج بر او واجب نيست ] مقدمة العلم هى ما يتوقف العلم بتحقق ذى المقدمة عليها مقدمهء علم چيزى است كه حصول اطمينان به تحقق و انجام شدن ذى المقدمه وابسته برآن است كتوقف العلم بالصلاة الى القبلة على الصلاة الى الجهات الاربع [ مثلا كسى كه جهت قبله را نمىداند ] حصول علم و اطمينان به اينكه نمازش را روبهقبله خوانده است وابسته بر اين است كه به چهار طرف نماز بخواند . و النزاع فى وجوب المقدمة و عدمه انما هو فى القسمين الاولين نزاع اصولىها در مورد اينكه آيا مقدمه ، واجب است يا نه در دو نوع اول است اى مقدمة الوجود و الصحة يعنى مقدمه وجود و مقدمه صحت [ مورد بحث و نزاع هستند ] و اما مقدمة الوجوب فهو خارج عن محط النزاع اما مقدمه وجوب از محل بحث و نزاع خارج است لانها لو لا المقدمة لما وصف الواجب بالوجوب زيرا در مقدمه وجوب اگر مقدمه ( مانند استطاعت ) نباشد عمل واجب ( مانند حج ) متصف به حكم وجوب نمىشود فكيف تجب المقدمة بالوجوب الناشى من قبل الواجب المشروط وجوبه بها ؟ پس چطور ممكن است كه مقدمه ( مانند استطاعت ) واجب شود آن هم به وجوبى كه برگرفته از ناحيهء واجب ( حج ) است و وجوب آن مقدمه مشروط به وجوب آن واجب مىباشد ؟ [ يعنى وجوب مقدمه ناشى از وجوب عمل خارجى است و مثلا تا حج واجب
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 203
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٢٠٣