اما اگر به هر دليل ، امكان وضو گرفتن نباشد بوسيلهء تيمم هم مىشود نماز خواند ) غاية الامر انها لو كانت منحصرة لانحصر رفع الاستحالة بها نهايت مطلب [ و تفاوتى كه بين مقدمه منحصره و غير منحصره وجود دارد ] اين است كه اگر مقدمه ، منحصره باشد در اين صورت بر طرف شدن محال بودن تحقق واجب ، تنها بوسيلهء آن مقدمه خواهد بود [ يعنى انجام واجب و تحقق آن وابسته بر مقدمه است بهطورى كه اگر مقدمه ، انجام نشود تحقق واجب محال خواهد بود پس در مقدمهء منحصره تنها راه تحقق واجب و بر طرف شدن آن محال ، انجام دادن همان مقدمه است و چيز ديگرى هم جايگزين آن نمىشود ]
و ان كانت غير منحصرة لا نحصر رفع الاستحالة فى الاتيان بها او بغيرها و اگر مقدمه ، غير منحصره باشد بر طرف شدن محال بودن تحقق واجب در انجام دادن آن مقدمه يا غير آن محدود مىشود [ يعنى تحقق واجب ، يا به وسيله اين مقدمه صورت مىگيرد يا به وسيله مقدمهء ديگرى كه مىتواند جايگزين مقدمه اول شود ] و قد وقع الخلاف فى وجوب مقدمة الواجب شرعا بعد اتفاق العقلاء على وجوبها عقلا در بين اصوليين اختلاف نظر است كه آيا مقدمهء واجب شرعا واجب است ؟
بعد از آنكه همهء علماء توافق و اتفاق نظر دارند كه مقدمهء واجب ، عقلا لازم مىباشد و قبل الدخول فى صلب الموضوع نذكر اقسام المقدمة قبل از وارد شدن به اصل بحث ، انواع مقدمات را ذكر مىكنيم .
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 196
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٩٦