فلانه يصح تقبيح الطالب السافل المستعلى ممن هو ( امر شونده ) اعلى منه ( امركننده ) اما كافى بودن قدرت و استعلاء [ براى تحقق امر ] به اين دليل است كه اگر شخص سافل [ و كسى كه رتبهاش پايين است ] خودش را بالاتر از فردى كه علوّ رتبه دارد فرض كرده و آمرانه چيزى را درخواست نمايد ، مذمت و تقبيح كردن او صحيح خواهد بود و توبيخه به مثل انك لم تأمرنى ؟ و مىشود او را توبيخ كرد و گفت تو چرا امر مىكنى مرا ؟ [ كنايه از اينكه تو حق امر كردن ندارى ] 4 - لا يعتبر فى صدق مادة الامر واحد منهما و هو خيرة المحقق البروجردى [ نظريه چهارم مىگويد ] در تحقق و صدق ماده امر هيچكدام از آنها [ علوّ رتبه يا استعلاء ] شرط نيست و اين نظريه مرحوم آيت اللّه بروجردى ( ره ) است . بعد آيت اللّه سبحانى مىفرمايند : الظاهر هو القول الثانى ظاهرا همان نظريه دوم صحيح است [ يعنى هر دو مورد شرط مىباشد ] فان لفظ الامر فى اللغة العربية معادل للفظ « فرمان » فى اللغة الفارسية زيرا لفظ امر در لغت عربى معادل با كلمه « فرمان » در زبان فارسى است و هو يتضمن علو صاحبه و اين كلمه فرمان ، دربردارندهء بالاتر بودن مقام صاحب فرمان ( يعنى فرمانده ) است و لذلك يذم اذا امر و لم يكن عاليا و از اين جهت ، اگر كسى امر كند اما عالىرتبه نباشد [ يعنى مقامش از مأمور بالاتر نباشد ] او را مذمت و سرزنش مىكنند و اما اعتبار الاستعلاء اما معتبر بودن استعلاء [ و تكيهء امركننده بر قدرت و توانايى خود ]
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 138
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٣٨