نداشته باشد . بخلاف غيرها مما كان المبدأ فيه امرا فعليا كالابيض و الاسود بر خلاف غير اين موارد از مشتقاتى كه مبدأ در آنها از امور بالفعل است مانند سفيد و سياه [ كه تا وقتى سفيدى صادق است كه رنگ سفيد بالفعل موجود باشد و به محض اينكه سفيدى از بين برود و آن جسم سياه شود ديگر به او سفيد اطلاق نمىشود ]
آيت اللّه سبحانى مىفرمايند : يلاحظ عليه يعنى اشكال مىشود بر اين نظريه به اينكه ان المبدأ يؤخذ تارة على نحو الفعلية كقائم بهدرستى كه مبدأ مشتقات گاهى به صورت بالفعل ، اخذ شدهاند مثل قائم بمعنى ايستاده و اخرى على نحو الحرفة كتاجر و گاهى به صورت شغل مطرح است مانند تاجر و ثالثة على نحو الصناعة كنجار و شكل سوم به صورت صنعت مطرح است مانند نجار و رابعة على نحو القوة كقولنا شجرة مثمره و صورت چهارم بالقوه موضوعيت دارند مثل اينكه مىگوييم درخت ميوه و خامسة على نحو الملكة كمجتهد و شكل پنجم ، امورى هستند كه از نوع ملكه و توانايى علمى مىباشند فاذا اختلفت المبادى جوهرا و مفهوما لاختلفت انحاء التلبسات بتبعها ايضا پس وقتى كه مبادى مشتقات از نظر ماهيت و مفهوم ، با يكديگر تفاوت دارند ، قطعا نحوهء تلبس ذات به آن مبادى هم به تبع اختلاف مبادى متفاوت خواهد بود و عندئذ يختلف بقاء المبدأ حسب اختلاف المبادى و در اين هنگام ، بر اساس تفاوت مبادى ، زمان باقى ماندن مبدأ هم متفاوت است ففى القسم
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 118
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١١٨