( 1 ) فرمود . ابن عباس برخاست . معاويه گفت : به خدا سوگند هرگز با كسى كه حاضرجوابتر و خردمندتر از ابن عباس باشد سخن نگفتهام . [ 1 ]
عفان بن مسلم از ابو المنذر سلام براى ما نقل كرد كه مىگفته است * معاويه براى در هم كوفتن ابن عباس به او گفت : حسن بن على مرد . ابن عباس گفت : آرى كه درگذشته است ولى با پيكر خود گور تو را انباشته نكرده است و مرگ او چيزى بر عمر تو نمىافزايد . و ما به سوگ كسى كه مرگش بر ما دشوارتر از مرگ حسن بود سوگوار شديم و خداوند آن سوگ را جبران فرمود .
على بن محمد - مدائنى - از مسلمة بن محارب ، از حرب بن خالد براى ما نقل كرد كه * معاويه به ابن عباس گفته است : شگفتا از مرگ حسن بن على كه جرعهاى از عسل آميخته با آب چاه رومه نوشيد و درگذشت . خدايت اندوهگين ندارد و در مصيبت حسن سوگوار نباشى . ابن عباس گفت : تا خداوند تو را زنده بدارد من بد نخواهم بود ! معاويه فرمان داد جامه و صد هزار درم به او پرداخت شود . [ 2 ]
گويد : گفته شده است كه معاويه روزى به ابن عباس گفت : اينك - پس از رحلت حسن - تو سرور و سالار قوم خود شدى . ابن عباس گفت : تا ابو عبد الله حسين زنده باشد هرگز چنين نيست .
موسى بن اسماعيل از ابو هلال ، از قتاده براى ما نقل كرد كه * معاويه گفت : شگفتا از حسن كه جرعهاى از عسل يمنى آميخته با آب چاه رومه آشاميد و درگذشت ! سپس به ابن عباس گفت : خدايت در مرگ حسن نژند و سوگوار مدارد . ابن عباس گفت : چنين نيست تا خداوند امير المؤمنين - معاويه - را براى من باقى بدارد خدا مرا نژند نمىدارد و هرگز اندوهگين نمىسازد ! گويد : معاويه يك ميليون درم پول و كالا به او بخشيد . [ 3 ]
واقدى از موسى بن محمد بن ابراهيم بن حارث تيمى ، از پدرش به ما خبر داد كه مىگفته است * چون حسن بن على درگذشت مروان بن حكم پيكى پيش معاويه گسيل
هامش
[ 1 ] . ابن عساكر به شماره 368 در تاريخ به نقل از طبقات ابن سعد آورده است .
[ 2 ] . ابن ابى الحديد ضمن شرح نامه شماره 31 اين موضوع را آورده است . لطفاً به جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ، ج 7 ، نشر نى ، تهران ، 1374 ش ، ص 4 مراجعه فرماييد . چاه رومه نام چاهى در مدينه است كه عثمان آن را حفر كرده است يا از مردى يهودى خريده و وقف كرده است . به ترجمه نهاية الارب ، ج 5 ، به قلم اين بنده ، ص 12 مراجعه فرماييد .
[ 3 ] . به راستى اين خوشامدگوييها براى رسيدن به مال و خواستهء ناپايدار دردانگيز است ، « من از بيگانگان هرگز ننالم ! » - م .