( 1 ) سخن را گفت از خانهاش رفتم و منتظر روز جمعه شدم . روز پنجشنبه براى انجام دادن كارى بيرون آمدم و تمام كوچههاى مدينه انباشته از مردم بود ، و هيچ كوچهاى نبود مگر آنكه در آن به مردم برمىخوردم . گفتم : بر سر مردم چه آمده است ؟ كسى گفت : مثل اينكه تو غريبى .
گفتم : آرى . گفت : امروز ابىّ بن كعب سرور مسلمانان درگذشته است .
جندب راوى حديث فوق مىگويد : ابو موسى اشعرى را در عراق ديدم و داستان ابى بن كعب را به او گفتم . گفت : اى واى از مرگ او ، كاش زنده مىماند تا گفتار خود را براى ما بيان مىكرد .
واقدى مىگويد * اين احاديث دربارهء مرگ ابى به روزگار حكومت عمر بن خطاب است . خويشاوندان و گروهى از اصحاب ما مىگويند كه ابىّ در سال بيست و دوم هجرت در مدينه درگذشته است . از كسى هم شنيدهام كه ابىّ در دورهء حكومت عثمان درگذشته است ، و اين استوارترين اقوال در نظر ماست كه عثمان بن عفان به او دستور داد قرآن را جمع كند . [ 1 ]
عارم بن فضل از حماد بن زيد ، از ايوب و هشام از محمد بن سيرين نقل مىكند * عثمان دوازده تن را جمع كرد كه از قريش و انصار بودند و از جمله ابى بن كعب و زيد بن ثابت و آنان قرآن را جمع كردند . [ 2 ]
انس بن معاذ
ابن انس بن قيس بن عبيد بن زيد بن معاويه بن عمرو بن مالك بن نجّار ، مادرش ام اناس دختر خالد بن خنيس بن لوذان بن عبد ود از خاندان بنى ساعده انصار است .
انس بن معاذ در بدر و احد و خندق و تمام جنگهاى رسول خدا همراه بوده و در روزگار حكومت عثمان درگذشته است و نسلى از او باقى نمانده است . اين قول واقدى است ، ولى عبد الله بن محمد بن عمارة انصارى معتقد است كه انس بن معاذ در بدر و احد شركت كرد و برادرش ابىّ بن معاذ هم كه كنيهاش ابو محمد بوده با او در جنگ احد همراه بوده است ، و سپس هر دو در جنگ بئر معونه حاضر و شهيد شدند .
هامش
[ 1 ] . ابن اثير در اسد الغابه ، ج 1 ، ص 50 سال مرگ ابىّ بن كعب را بررسى كرده و مىگويد عقيدهء بيشتر مورخان بر اين است كه در حكومت عمر درگذشته است . زركلى هم در الاعلام ، ج 1 ، ص 78 ، مرگ او را در سال بيست و يكم مىداند - م .
[ 2 ] . براى اطلاع از تناقض روايات جمع قرآن در دورهء عثمان ر ك : حضرت آية الله العظمى حاج سيد ابو القاسم خويى ( ره ) ، البيان ، ص 278 - 258 - م .