( 1 ) بود ، براى ايشان خطبه خواند . نخست ستايش و نيايش خداوند را آن چنان كه شايسته بود به جا آورد و دستور داد از خدا و پيامبر اطاعت شود و مخالفت با دستور پيامبر نكنند ، ولى نپذيرفتند و پراكنده شدند و از آن تيراندازان جز چند تنى كه شمارشان به ده نمىرسيد با عبد الله باقى نماندند . از جمله كسانى كه پايدارى كردند حارث بن انس بن رافع بود .
خالد بن وليد متوجه خلوت بودن و كمى نگهبانان شد و با سواران به آن جا حمله كرد .
عكرمه پسر ابى جهل هم از پى او راه افتاد و به تيراندازانى كه باقى مانده بودند حمله كردند ، و تمام آنان كشته شدند . عبد الله بن جبير نخست چندان تير انداخت كه تيرهايش تمام شد .
آن گاه چندان نيزه زد كه نيزهاش شكست ، سپس غلاف شمشير خود را شكست و چندان شمشير زد تا كشته شد . چون عبد الله بن جبير بر زمين افتاد مشركان او را برهنه و به صورت بسيار زشتى مثله كردند . چندان نيزه به شكم او خورده بود كه از تهيگاه و ناف و شانهاش بيرون زده بود و احشاء او از آن زخمها بيرون افتاده بود . خوات بن جبير [ برادر عبد الله بن جبير است . ] مىگويد : هنگام گريز مسلمانان او را در آن حال ديدم و من در جايى لبخند زدهام كه هيچ كس لبخند نمىزند و در جايى چرت زدم كه هيچ كس چرت نمىزند و در موردى بخل ورزيدم كه هيچ كس بخل نمىورزد . به او گفتند چگونه بوده است ؟ گفت :
جسد او را حمل مىكردم . من بازوهايش را گرفته بودم و ابو حنّه پاهايش را . زخمهاى او را با عمامهام بسته بودم كه احشاء او فرو نريزد ، همانطور كه او را حمل مىكرديم و دشمن در ناحيهء ديگر ميدان بود ناگاه عمامه باز شد و افتاد و احشاى او فرو ريخت . ابو حنّه چنان ترسيد كه به پشت سر خود نگريست و پنداشت دشمن است و من خندهام گرفت و لبخند زدم . مردى هم با نيزه زير گلويم را نشانه گرفت و به من حمله آورد خواب بر من غلبه كرد و چرت زدم و سرم پايين افتاد و نيزه از روى سرم گذشت . آنجا كه بخل ورزيدم هنگامى بود كه جسد برادرم را گذاشتم و با لبهء كمان خود مشغول كندن گور براى او شدم و چون كندن كوه دشوار بود به دشت آمديم و با خود گفتم زه كمان خراب مىشود و آن را باز كردم و با لبهء كمان گور را كنديم و او را دفن كرديم و برگشتيم و هنوز مشركان در ميدان بودند و چيزى نگذشت كه پشت كردند و پراكنده شدند . كسى كه عبد الله بن جبير را كشته است عكرمة پسر ابو جهل بوده است ، از عبد الله بن جبير اعقابى باقى نمانده است . [ 1 ]
هامش
[ 1 ] . واقدى در مغازى ، ج 1 ، ص 228 ، موضوع سرپيچى تيراندازان از اجراى دستور پيامبر ( ص ) و نصيحت عبد الله بن جبير را عامل اصلى شكست مسلمانان مىداند - م .