( 1 ) معن بن عيسى از مالك بن انس ، از يحيى بن سعيد ، از سعيد بن مسيب ، از ابو هريره نقل مىكند كه * ابراهيم ( ع ) در سن يكصد و بيست سالگى خود را با تيشه در قدّوم [ 1 ] ختنه كرد و پس از آن هشتاد سال ديگر زنده بود .
هشام بن محمد از پدرش از ابو صالح ، از ابن عباس نقل مىكند كه مىگفته است * چون خداوند متعال ابراهيم ( ع ) را به دوستى خود برگزيد و به پيامبرى مبعوث فرمود ، سيصد برده داشت كه همه را در راه خدا آزاد كرد و ايشان آيين خدا را پذيرفتند و همراه ابراهيم ( ع ) با چوبدستيهاى خود جنگ كردند و ايشان نخستين گروه از بردگان بودند كه همراه پيامبر خود در جنگ شركت كردند .
هشام بن محمد از پدرش نقل مىكرد كه مىگفته است * براى ابراهيم ( ع ) نخست اسماعيل ( ع ) متولد شد كه بزرگترين پسر اوست و مادرش هاجر قبطى بوده است و اسحاق كه كور بوده و مادرش ساره دختر بتوئيل بن ناحور بن ساروغ بن ارغوا بن فالخ بن عابر بن شالخ بن ارفخشد بن سام بن نوح بوده است ، و مدن و مدين و يقشان و زمران و اشبق و شوخ و مادرشان قنطورا دختر مقطور از قبايل عرب عاربه بوده است . فرزندان يقشان به مكه آمده و آن جا زندگى مىكردهاند ، و مدين در سرزمين مدين كه به نام او نامگذارى شده است ، ساكن بوده است و ديگر پسران او در شهرهاى مختلف پراكنده شدند و به ابراهيم گفتند :
پدر جان ، اسماعيل و اسحاق را پيش خود منزل دادى و به ما دستور فرمودى در سرزمينهاى غربت و وحشت برويم . فرمود : به من چنين دستور داده شده است . و نامى از نامهاى خدا را به ايشان آموخت كه آنها به يارى آن نام از آسمان براى خود باران نازل مىكردند و از آن يارى مىگرفتند . برخى از ايشان در سرزمين خراسان ساكن شدند و قبايل خزر پيش ايشان آمدند و گفتند كسى كه اين نام خدا را به شما آموخته است بايد بهترين مردم و پادشاه روى زمين باشد . گويند آنان پادشاهان خود را خاقان مىناميدند .
محمد بن عمر اسلمى گويد * اسماعيل ( ع ) كه نخستين پسر ابراهيم ( ع ) بود هنگامى متولد شد كه ابراهيم ( ع ) نود سال داشت و اسحاق سى سال بعد از او در يكصد و بيست سالگى ابراهيم متولد شد و چون ساره در گذشت ابراهيم با زنى از كنعانيها به نام قنطورا ازدواج كرد و چهار پسر براى او آورد به نامهاى مأذى ، زمران ، سرجح و سبق . گويد :
هامش
[ 1 ] . قدوم در لغت عربى به معنى تيشه و تبر است ، در عين حال در منابع جغرافياى قديمى اسلام نام دهكدهيى در شام هم ضبط شده است ، رك : معجم البلدان ، ج 7 ، ص 36 . - م .