( 1 ) دانستهاند [ 1 ] .
شهاب الدين احمد نويرى در گذشته به سال 733 هجرى در بخش تاريخ اسلام كتاب نهاية الارب از طبقات ابن سعد بهره فراوان برده است ، او در بخش آمدن نمايندگان قبائل به حضور رسول خدا ( ص ) چنين مىگويد : ما به همان ترتيب كه ابن سعد در كتاب طبقات گفته است مىگوييم و بدون هيچ كاستى و فزونى گفتههاى او را مىآوريم . [ 2 ] نويرى گاهى گفتههاى ابن سعد را نقد و بررسى و با گفتههاى ابن اسحاق مقايسه مىكند ، در مأموريت جنگى عبد اللّه بن عتيك با استفاده از گفتههاى خود ابن سعد سخن او را درباره تاريخ آن سريه رد مىكند . حاجى خليفه در كشف الظنون نوشته است كه جلال الدين سيوطى كتاب طبقات ابن سعد را خلاصه كرده است و آن را انجاز وعد المنتقى من طبقات ابن سعد نام نهاده است كه گاهى به صورت مختصر « المنتقى » مىگويند . [ 3 ]
نكات ضعف و قوت طبقات
كتاب طبقات داراى ويژگيهاى برجستهيى است كه تا آنجا كه اين بنده به اندازه فهم خويش فهميدهام به اين شرح است :
الف . مبحث ارزنده آمدن نمايندگان قبائل به حضور حضرت ختمى مرتبت كه بسيار مفصل و با ذكر كردن جزئيات فراهم آمده است در هيچ كتاب ديگر به اين شرح و تفصيل نيامده است و آنچه در كتابهاى بعد ثبت شده بيشتر بر گرفته از طبقات است و پيش از اين اقرار نويرى را ديديد ، در اين مبحث به خوبى مىتوان جلوههاى بزرگوارى ، شكيبايى ، ادب برخورد و بزرگمنشى و گذشت اسلامى را بررسى كرد در همان حال ايستادگى در برابر خواستههاى نادرست فرصتجويان در آن منعكس است ، بسيارى از نويسندگان شرح حال و سيره پيامبر گرامى ( ص ) در آثار خود از آوردن اين مبحث خوددارى كرده يا به اختصار كوشيدهاند آن چنان كه دانشمند بزرگ شيعه ، مرحوم مجلسى در بحار الانوار اين بخش را فقط در چهارده صفحه آن هم به صورت گسسته آورده است . ديار بكرى هم در كتاب تاريخ الخميس به صورت پراكنده اشاراتى دارد ، [ 4 ] و اهميت و ارزش اين بخش از لحاظ روابط اجتماعى و سياسى كه مىتواند بهترين سرمشق باشد بر كسى پوشيده نيست و مرجع عمده براى اهل تحقيق همين كتاب طبقات خواهد بود .
ب . جلد هشتم كتاب طبقات كه ويژه شرح حال بانوان مهاجر و انصار و تابعان و زنان محدثه است كه تا پايان دهه سوم قرن سوم مىزيستهاند و در آن شرح زندگى ششصد و بيست و نه شخص بررسى شده
هامش
[ 1 ] . ابن تعزى ، النجوم الزاهره ، ج 2 ، دار الكتب ، مصر ، ص 258 .
[ 2 ] . نهاية الارب ، ج 17 ، ص 197 .
[ 3 ] . كشف الظنون ، ج 2 ، ص 1104 .
[ 4 ] . به بحار الانوار ، ج 21 ، چاپ آخوندى ، تهران ، 1363 ش ، ص 378 - 364 و تاريخ الخميس ، ج 1 ، چاپ مؤسسه شعبان ، بيروت ، ص 1 - 470 و ج 2 ، ص 9 - 192 ، مراجعه فرماييد .