گاهى انّ مخففّ مىشود در اين صورت :
1 - اهمال آن بسيار و اعمال آن كم است .
2 - اگر با ان نافيه اشتباه مىشود ، واجب است لام ابتداء بر خبر آن داخل مىشود .
3 - بر فعل نيز داخل مىشود .
4 - دخول آن بر فعل غير ناسخ كم است .
گاهى أنّ مخفف مىشود در اين صورت :
1 - عمل آن به قوّت خود باقى مىماند .
2 - اسم آن ، لزوما ضمير شأن محذوف است ( گاهى اسم آن غير از ضمير شأن و مذكور است ) .
3 - خبر آن به ناچار جمله است ( گاهى خبر آن مفرد است ) .
4 - اگر خبر آن فعل منصرف و غير دعائى باشد ، بهتر است ميان آن و أن يكى از چهار حرف قد ، نفى ، تنفيس و يا لو فاصله شود . حرف كانّ نيز گاهى مخفف مىشود .
پنجم : لاى نفى جنس
197
عمل انّ اجعل للا في النّكرة * مفردة جاءتك او مكرّرة
مضاف منصوب مفعول اوّل اجعل ، لفظ انّ مضاف اليه ، فعل امر و فاعل ، جار و مجرور متعلق به اجعل مفعول دوم ، متعلق به اجعل ، حال براى فاعل جائتك ، فعل و فاعل و مفعولبه ، عاطفه ، عطف به مفردة .
عمل انّ را قرار بده براى لاى نفى جنس در نكره ( خواه ) مفرد بيايد ترا آن لاء ( مانند لا رجل قائم ) و يا مكرّر ( مانند لا رجل و لا امرئة فى الدّار ) .
198
فانصب بها مضافا او مضارعه * و بعد ذاك الخبر اذكر رافعه
تفريع ، فعل امر و فاعل ، متعلق به انصب ، مفعولبه ، عاطفه ، مضاف و مضاف اليه عطف به مضافا ، عاطفه ، ظرف متعلق به اذكر ، ذا اسم اشاره محلا مجرور مضاف اليه ، كاف حرف خطاب ،