185
و قد يليها مع قد كانّ ذا * لقد سما على العدا مستحوذا
استيناف ، حرف تقليل ، فعل و فاعل و مفعولبه ، مضاف و مضاف اليه ظرف مكان متعلق به عامل مقدّر حال براى فاعل ، كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن و متعلق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ، حرف ، مشبهة بالفعل ، اسم اشاره محلا منصوب اسم ، لام تأكيد ، حرف تحقيق ، فعل ماضى و فاعل جملهء خبر ، متعلق به سما ، حال براى فاعل .
گاهى عقب درمىآيد ( ماضى متصرّف ) لام ابتداء را در حالى كه آن فعل همراه با قد است ، مانند : انّ ذا لقد سما على العدى مستحوذا ( بدرستى كه اين شخص همانا برترى پيروزمندانه بر دشمنان پيدا مىنمود ) .
186
و تصحب الواسط معمول الخبر * و الفصل و اسما حلّ قبله الخبر
عاطفه ، فعل و فاعل ، مفعولبه ، مضاف و مضاف اليه بدل و يا حال براى مفعول ، عاطفه ، عطف به الواسط ، عاطفه ، عطف به الواسط ، فعل ماضى ، مضاف و مضاف اليه ، ظرف مكان متعلق به حلّ ، فاعل حلّ ابن جملهء فعليه محلا منصوب صفت براى اسما .
و همراه مىشود لام ابتداء ، واسط ( بين اسم و خبر انّ ) را كه همان معمول خبر است ( كه بين اسم و خبر واقع شده است ) و نيز ( همراه مىشود ) ضمير فصل را و نيز اسمى را كه قرار گرفته است خبر قبل از آن اسم ( امثله آنها در بخش چكيده مىآيد ) .
187
و وصل ما بذي الحروف مبطل * اعمالها و قد يبقّى العمل
استيناف ، مضاف مبتداء لفظ « ما » مضاف اليه ، متعلق به وصل ، بدل يا عطف بيان و يا نعت براى اسم اشاره ، خبر و ضمير مستتر در آن فاعل ، مضاف و مضاف اليه مفعولبه ، استيناف حرف تقليل ، مضارع مجهول ، نائب فاعل .
متصل نمودن ماء زائده ( ماء كافّه ) به اين حرف ، باطلكننده است عمل دادن آنها را ( يعنى آنها را از عمل بازمىدارد ) . گاهى باقى گذارده مىشود عمل آنها .