چكيدهء بحث افعال مقاربه :
مصنّف تعداد يازده فعل از آنها را ذكر كرده است . تنها در فعل بودن عسى اختلافنظر وجود دارد .
تمامى اين افعال ، افعال مقاربه نيستند ، بلكه بر سه دستهاند و نامگذارى آن از باب تسمية الكل باسم البعض است .
اقسام افعال مقاربه
1 - افعال مقاربه ، كاد ، كرب و اوشك
2 - افعال رجاء : عسى ، حرى ، اخلولق
3 - افعال انشاء و شروع : جعل ، طفق ، اخذ ، علق و انشأ .
عمل آنها مانند عمل افعال ناقصه است با اين تفاوت كه خبر آنها بايد فعل مضارع باشد و غير مضارع كم است .
غالبا خبر كاد و كرب مجرد از آن ناصبه است . غالبا خبر عسى و أوشك مقرون به ان ناصبه است . واجب است خبر حرى و اخلولق ، با ان ناصبه باشد . واجب است خبر افعال شروع بدون أن ناصبه باشد .
افعال مقاربه غير متصرّف هستند در اين ميان كاد داراى استعمال مضارع و أوشك داراى استعمال مضارع و اسم فاعل است .
گاهى وقوع مضارع و أن ناصبه پس از سه فعل عسى ، اخلولق و أوشك ، آنها را از داشتن خبر بىنياز مىكند ، يعنى أن يفعل سدّ مسدّ جزئين خواهد بود .
هرگاه قبل از اين سه فعل ، اسم ظاهرى باشد ، هريك از آن سه مىتواند حامل ضمير متصل باشند و يا خالى از ضمير ، مانند الزيدان عسى ( و يا عسيا ) ان يقوما .
دو وجه فتحه و كسره در حرف سين عسى ، در وقتى كه متصل به ضمير رفع متحرك است ، جايز است ، نظريه مصنّف اختيار مفتوح بودن است .