كه مفقود است به كمك ان يفعل ، ( مانند عسى ان يقوم ) ، يعنى گاهى پس از اين سه فعل ، مضارع همراه با ان ناصبه واقع مىشود كه در محلّ رفع بوده و سدّ جزئين ( اسم و خبر ) است . از نظر مصنّف ، سه فعل مذكور در اين حال نيز ناقصهاند .
172
و جرّدن عسى او ارفع مضمرا * بها اذا اسم قبلها قد ذكرا
استيناف ، فعل امر و فاعل مبنى بر فتح بخاطر اتّصال آن به نون تأكيد خفيفه ، لفظ عسى مفعولبه ، حرف عطف براى تخيير ، فعل امر و فاعل ، مفعولبه ، متعلق به ارفع ، ظرفيّه شرطيّه ، نائب فاعل براى فعل مجهول محذوف بر طريقهء تفسير ، مضاف و مضاف اليه ظرف مكان متعلق به ذكر ، حرف تحقيق ، ماضى مجهول و نائب فاعل و الف اطلاق جمله محلّى از اعراب ندارد مفسّر فعل محذوف و نائب فاعل آن است .
مجرد بياور حتما عسى را ( از ضمير ، مانند : الزيدان عسى ان يقوما ) و يا رفع بده به وسيلهء آن ضميرى را ، در وقتى كه اسمى قبل از عسى ذكر شده باشد ( مانند : الزّيدان عسيا ان يقوما ) .
173
و الفتح و الكسر اجز في السّين من * نحو عسيت و انتقا الفتح زكن
استيناف ، مفعول مقدّم أجز ، عاطفه ، عطف به الفتح ، فعل و فاعل ، متعلق به أجز ، متعلق به عامل مقدّر حال براى السّين ، لفظ عسيت محلا مجرور مضاف اليه و عاطفه ، مضاف و مضاف اليه مبتدا ، ماضى مجهول و نائب فاعل جمله خبر .
دو حركت فتحه و كسره را جايز بدان در حرف سين از مثل عسيت ( كه ضمير تاء و يا نون و تا به آن متصل باشد ) و اختيار فتحهء آن ، دانسته شده است ( يعنى نظر مصنّف بر مفتوح خواندن آن است ) .