جمله صله ، خبر ، جار و مجرور متعلّق به عامل مقدّر خبر براى مبتداى محذوف ، ما مصدريه ، فعل فاعل تأويل به مصدر مىرود مجرور كاف جارّه ( كقولك ) ، مبتدا خبر آن محذوف است ( زيد عندنا ) ، ظرف مكان منصوب متعلّق به تقول ، اسم استفهام محلّا مرفوع مبتدا ، مضاف و مضاف اليه ظرف مكان منصوب متعلّق به عامل مقدّر خبر . اين جملهء اسميّه محلا مجرور مضاف اليه بعد .
حذفكردن آن مبتدا و يا خبرى كه دانسته مىشود ، جايز است ، مانند اينكه مىگويى :
زيد ( يعنى مبتدا را مىآوريد و خبر آن را حذف مىكنيد ) در جواب كسى كه از شما مىپرسد : من عندكما ؟
137
و في جواب كيف زيد قل دنف * فزيد استغني عنه اذ عرف
استيناف ، متعلّق به قل ، اسم استفهام خبر مقدّم ، مبتداى مؤخّر اين جملهء اسميّه محلا مجرور مضاف اليه جواب ، فعل امر و فاعل ، خبر براى مبتداى محذوف ( زيد دنف ) ، فاء تعليل ، مبتداء ، ماضى مجهول ، جار و مجرور نائب فاعل جملهء فعليه خبر مبتدا ، ظرف زمان محلا منصوب متعلّق به استغنى ، ماضى مجهول و نائب فاعل جمله محلا مجرور مضاف اليه اذ .
در جواب « كيف زيد ؟ » بگو : دنف ( بيمار است ) پس بىنيازى جسته شده است از زيد ( در اين جواب ) در وقتى كه شناخته شده است ( يعنى چون معلوم است كه زيد در اينجا مبتداء است لذا حذف آن در جمله جايز است ) .
138
و بعد لو لا غالبا حذف الخبر * حتم و في نصّ يمين ذا استقرّ
استيناف ، ظرف مكان متعلّق به حتم ، لفظ لو لا محلا مجرور مضاف اليه ، منصوب بنزع خافض ، مضاف و مضاف اليه مبتدا ، عاطفه ، متعلّق به استقرّ ، يمين مضاف اليه ، اسم اشاره محلا مرفوع مبتدا ، فعل فاعل جمله خبر .
حذف نمودن خبر بعد از لولاى امتناعيّه غالبيّه ، واجب است ( لو لا علىّ لهلك عمر كه موجود خبر آن است ) و ( در مبتدائى كه واقع مىشود ) در قسم صريح ، حذف وجوبى خبر