120
و ان يكن ايّاه معنى اكتفى * بها كنطقي اللّه حسبي و كفى
عاطفه ، حرف شرط ، فعل مضارع ناقص مجزوم فعل شرط ، اسم آن ضمير مستتر در آن است ، خبر يكن ، منصوب بنزع خافض يا تمييز ، فعل ماضى محلا مجزوم جزاى شرط ، فاعل آن ضمير مستتر است ، متعلّق به اكتفى ، متعلّق به عامل مقدّر خبر براى مبتداى محذوف ، نطقى مضاف و مضاف اليه مبتدا ، مبتداى ثانى ، مضاف و مضاف اليه خبر مبتداى دوّم و خود اين جملهء اسميه خبر مبتداى اوّل ، عاطفه ، فعل و فاعل .
و اگر باشد آن جمله همان مبتدا از نظر معنا ، اكتفاء مىكند خبر به آن جمله ، مانند نطقى اللّه حسبى و كفى . به اين معنا كه اگر جملهاى كه خبر مبتدا واقع شده است ، از نظر معنا همان مبتدا باشد ، اين جمله بىنياز از ضمير رابط است .
121
و المفرد الجامد فارغ و ان * يشتقّ فهو ذو ضمير مستكن
استيناف ، مبتدا ، نعت ، خبر ، استيناف ، شرطيه ، مضارع مجهول مجزوم فعل شرط ضمير مستتر در آن نائب فاعل ، فاء جزائيه ، مبتدا ، مضاف و مضاف اليه خبر ، نعت ضمير جملهء مبتدا و خبر محلا مجزوم جواب شرط .
خبرى كه مفرد جامد است خالى از ضمير رابط است . اگر خبر مشتق شد پس داراى ضمير رابط مستتر است .
122
و ابرزنه مطلقا حيث تلا * ما ليس معناه له محصّلا
استيناف ، فعل امر و فاعل و نون تاكيد خفيفه و مفعولبه ، حال براى مفعولبه ، ظرف مكان متعلّق به ابرز ، فعل فاعل جمله محلا مجرور مضاف اليه حيث ، موصول اسمى مفعولبه ، فعل ناقص ، مضاف و مضاف اليه اسم ، متعلّق به محصّلا ، خبر ليس جملهء ليس با اسم و خبر صلهء موصول .
ظاهر كن حتما ضمير رابط را اعمّ از اينكه خوف از اشتباه در اسناد باشد و يا نباشد ، در جائى كه واقع شده باشد آن خبر بعد از مبتدائى كه معناى خبر براى مبتدا حاصل نشده