2 - مرتجل : اسمى كه ابتداء به عنوان علم وضع شده باشد ، مانند سعاد ( علم براى زنى ) و ادد ( علم براى پدر قبيلهاى ) .
[ تقسيمى ديگر ]
علم :
مفرد : مانند زيد
مركب : 1 - مركّب اسنادى ( جمله ) : تأبّط شرّا ( علم براى فردى )
2 - مركب مزجى : بعلبك
3 - مركّب اضافى : عبد اللّه
علمى كه مركّب مزجى است بر دو قسم است ، يك قسم آن مبنى و آن آنست كه جزء دوّم آن كلمهء « ويه » باشد ، مانند سيبويه ، قسم دوّم آن معرب است و آن سائر صور مرّكب مزجى است ، مانند حضرموت .
[ تقسيمى ديگر ]
علم :
1 - علم شخص : دلالت بر فرد معيّنى مىكند ، مانند زيد .
2 - علم جنس : دلالت بر افراد يك جنس ( به نحو عموم ) مىكند ، مانند ام عريط و برّة .
اسم الاشارة
82
بذا لمفرد مذكّر اشر * بذى و ذه تى تا على الانثى اقتصر
متعلق به أشر ، متعلّق به اشر ، صفت ، فعل امر و فاعل ، متعلّق به اقتصر ، عاطفه ، عطف به ذى ، تى و تا عطف به ذى به حذف عاطف ، متعلّق به اقتصر ، فعل امر و فاعل جمله عطف به أشر به حذف عاطف .
به وسيلهء كلمهء « ذا » به سوى مفرد مذكّر اشاره كن ، بوسيلهء ذى ، ذه ، تى و تا بر اشاره به مفرد مؤنث اكتفا كن .
83
و ذان تان للمثنّى المرتفع * و فى سواه ذين تين اذكر تطع