اين اسماء اگر تثنيه و جمع بسته شوند ، اعراب تثنيه و جمع را خواهند داشت و اگر تصغير شوند و يا اضافه نشوند ، اعراب حركتى خواهند داشت ، همچنين اگر به ياء متكلّم اضافه شوند ، اعرابشان تقديرى خواهد بود .
شرط ذو در اينجا ، اين است كه به معناى صاحب باشد و نه به معناى الذى كه مبنى خواهد بود ، همچنين شرط فم اين است كه ميم آن محذوف باشد و گرنه اعراب اصلى خواهد داشت و نه نيابتى .
تعريف تثنيه :
اسمى كه با اضافهكردن الف و نون و يا ياء و نون به آخر يك اسم مفرد ، دلالت بر دو فرد از آن مىكند .
اعراب تثنيه :
رفع آن به الف و نصب و جرّ آن به ياء ماقبل مفتوح است مانند رجلان و رجلين .
ملحقات به تثنيه :
كلا ، كلتا ، اثنان ، و اثنتان .
شرط ( از نظر اعراب ) كلا و كلتا در اينجا اين است كه به ضمير اضافه شوند و نه به اسم ظاهر كه در اين صورت اعراب آن تقديرى خواهد بود .
اعراب جمع مذكر سالم :
مانند جمع عامر و مذنب ، رفع به واو و نصب و جرّ به ياء ماقبل مكسور است ، مانند عامرون و عامرين .
ملحقات به جمع مذّكر سالم :
عشرون و تسعون ، اولوا ( اصحاب ) ، عالمون ( ما سوى اللّه ) ، اهلون ( مفرد آن اهل است ) ، عليّون ( ديوان و دفتر خير ) ، ارضون ( زمينها ) ، سنون ( سالها ) ، و باب سنون .
اعراب جمع مؤنث سالم :
رفع آن به ضمّه و نصب و جرّ آن به كسره است ، مانند مسلمات .
ملحق به جمع مؤنث سالم :
اولات ( صاحبات )
اعراب غير منصرف :
رفع آن به ضمّه و نصب و جرّ آن به فتحه است ، مانند احمد . شرط اين اعراب اين است كه مدخول ال قرار نگيرد و اضافه هم نشود كه در اين دو صورت مجرور به كسره خواهد بود .
افعال پنجگانه و اعراب آنها : يفعلان ، تفعلان ، يفعلون ، تفعلين ، رفع آنها به بقاء نون و نصب و جزم آنها به حذف نون است .