1 -
« عن فضيل بن يسار قال سألت ابا جعفر ( ع ) عن هذه الرّوايّة ما من القرآن الّا و له ظهر و بطن ؟
فقال ( ع ) ظهره تنزيله و بطنه تأويله منه ما قد مضى و منه ما لم يكن يجرى كما تجرى الشمس و القمر » بحار الانوار / 92 - 94 .
در اين حديث ظهر قرآن را افرادى معرّفى مىفرمايد كه قرآن دربارهء آنان نازل شده است ( تنزيل ) و بطن قرآن را افراد و مصاديقى معرّفى كرده است كه در زمان نزول وجود نداشته و بعد از آن تحقّق يافتهاند ( تأويل ) 2 -
عن حمران بن اعين قال سألت ابا جعفر ( ع ) عن ظهر القرآن و بطنه قال ( ع ) ظهره الذّين نزل فيهم القرآن و بطنه الذين عملوا باعمالهم يجرى فيهم ما نزل فى اولئك » بحار الانوار / 92 - 83 .
كه بطور واضح استفاده مىشود كه در مورد قرآن نبايد تنها به موارد نزول آيات قناعت كرد بلكه قرآن داراى بطن است يعنى شامل تمام افرادى كه مشابه و همانند مورد نزول هم باشند خواهد شد .
براى تأييد بيشتر مىتوان حديث معروف منسوب به پيامبر ( ص ) را به عنوان شاهد ارائه كرد آن جا كه فرمود :
« ان منكم من يقاتل على تأويل القرآن كما قاتلت على تنزيله و هو على بن ابيطالب »
141 « همانطور كه من با تنزيل قرآن با دشمنان جنگيدم ، برخى از شما - يعنى على بن ابيطالب ( ع ) - با تأويل قرآن با دشمنان پيكار مىكند » .
بنابر اين ، اعتقاد به داشتن ظاهر و باطن نسبت به قرآن ، در حقيقت به معناى هميشه در صحنه بودن قرآن است و اين كه قرآن به زمان خاصى اختصاص ندارد و در همهء زمانها قابل استفاده است . - م .
شرح
( 30 ) - احياء علوم الدين ج 1 / ص 263 - 264 .
( 31 ) - يوسف / 2 .
( 32 ) - فصّلت / 2 .
( 33 ) - قيامت / 16 - 19 .
( 34 ) - حجر / 9 .
( 35 ) - حج / 46 .