كه غير از رومانيها كسى به آن دست نمىيابد و ايرانيان نيز چنين بودند .
اين دولتها افرادى را كه در شهرهاى ديگر مىزيستند ، به بردگى مىگرفتند ، حتّى « افلاطون » سرش از اين نمد بى كلاه نماند ! و وقتى « عمر بن خطّاب » پيش از اسلام به سرزمين روم رفت ، كشيش رومانى او را به بردگى گرفت و عمر تظاهر مىكرد كه تسليم او شده است و وقتى كشيش از او مطمئن شد با وى به صحرايى از سرزمينهاى شام رفت ، عمر كه جثهاى قوى داشت از فرصت استفاده كرد و كشيش را كشت و بدين ترتيب آزادى خود را باز يافت و از آنجا گريخت .
قرآن كريم آمد و با تعصّبهاى قومى ، نژادى و جغرافيايى موجود به مبارزه برخاست و چنان كه گفتيم همه مردم را بدون تفاوت ، يك امّت قرار داد و فرمود فرقى بين عرب و غير عرب نيست .
اسلام روابط حكومتى را بر اساس عدل پى ريزى كرد و فرمود :
وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
« در راه خدا با كسانى كه با شما پيكار مىكنند ، بجنگيد ، امّا ستم و تعدّى روا نداريد كه خدا ستمگران را دوست ندارد . » 85
و فرمود :
فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
« هر كه به شما تجاوز كرد شما نيز مثل همان به او تجاوز كنيد و از خدا بترسيد و بدانيد كه خدا با پرهيزكاران است » . 86
و نيز فرمود :
وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ
« اگر عقوبت مىكنيد ، همانطور كه عقوبت شدهايد عقوبت كنيد ، و اگر بردبارى كنيد اين براى صابران بهتر است . » 87
و پيامبر اكرم ( ص ) مردم را از تعصّب جاهليت و بالاتر از آن از تعصّبهاى قومى و ناسيوناليستى بازداشت و از آن حضرت پرسيدند : اگر كسى قومش را دوست بدارد ، اين تعصّب است ؟ حضرت فرمود : نه ، تعصّب آن است كه كسى