استدلال ، مجادله كننده تمام اقسام موضوع مورد بحث را مىشمارد و روشن مىكند كه ادّعاى طرف مقابل بر هيچ كدام از اقسام مذكور منطبق نيست و از اينرو نمىتواند مورد قبول واقع شود و با اين بيان ادّعاى طرف مقابل را باطل مىكند .
« سيوطى » آيات زير را از اين نوع استدلال مىداند :
ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهذا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
« براى شما هشت جفت ( از چهار پايان حلال است ) نر و مادهء ميش و بز ، بگو آيا از اين دو جنس نر و ماده يا بچّهايى كه در شكم مادههاست كدام يك حرام شده است ؟ اگر راست مىگوييد مدرك قطعى به من نشان دهيد و نيز نر و ماده شتر و گاو ، بگو آيا از اين دو جنس نر و ماده يا بچهايى كه در شكم مادههاست كدام حرام است ؟ يا شما شاهد هستيد كه خدا بر اين حرمت سفارش كرده است ؟ بارى چه كسى ستمكارتر از آن كسى است كه به خدا دروغ بندد تا با جهل خود مردم را گمراه كند ، البتّه خدا ستمكاران را هدايت نمىكند » 358 « سيوطى » در بيان استدلال مىگويد :
« چون كافران گاهى چارپايان نر و گاه چهار پايان مادّه را تحريم مىكردند ، خداوند متعال اين ادّعاى آنان را به روش سبر و تقسيم باطل كرده و فرموده است :
خداوند اين چهار پايان را از دو جنس نر و مادّه آفريده است ، علّت تحريم اينها به نظر شما چيست ؟ آيا بخاطر نرى است يا مادگى ؟ يا به اين جهت كه اينها در رحم بودهاند يا اساسا علّتى ندارد و تعبّد محض است ، يعنى به دستور خداوند مىباشد ، و دستور خدا يا از راه وحى است يا فرستادن رسول و يا شنيدن كلام او بدون واسطه ؟ و جملهء
أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهذا
به همين حقيقت اشاره دارد . علل تحريم از اينها بيرون نيست ، لازمهء اوّلى آن است كه تمام نرها حرام باشد و لازمهء دوّمى آن است كه تمام مادّهها حرام باشد و بنابر سوّمى