نفى شد طرف ديگر اثبات مىشود .
بنابر اين دليل خلف آن است كه با ردّ نقيض ، حق ثابت شود و قرآن كريم در استدلالات خود را ابطال پرستش بتها ، توحيد و خداپرستى را اثبات مىكند .
از مواردى كه در قرآن كريم از روش قياس خلف براى اثبات توحيد ، استفاده شده ، اين آيه است :
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا فَسُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ
« اگر در آسمان و زمين خدايى به جز خداى يكتا خدايانى وجود داشت ، همانا فساد در آسمان و زمين راه مىيافت ، پس خدايى كه پادشاه ملك وجود است ، از توصيف و اوهام مشركان پاك و منزّه است » 354 توضيح دليل بنا به گفتهء متكلّمان - گرچه نمىتوان به مرتبه بيانات قرآن دست يافت - اين است كه : اگر براى آسمانها و زمين غير از خدا ، خداى ديگرى باشد به علّت ارادهها و خواستههاى مختلف آنان ، آسمانها و زمين ، دچار فساد و تباهى مىشود و چون در اين دو ، نظم و شايستگى حكمفرماست ، پس تعدّد خدايان كه عامل فساد است ، باطل مىشود و در نتيجه توحيد و يكتايى خدا به اثبات مىرسد و خداوند از آنچه كه مشركان او را توصيف مىكنند پاك و منزّه مىشود ، متكلّمان اين دليل را دليل تمانع مىنامند ، يعنى بت پرستى و شرك به علّت امتناع فساد ، ممتنع و محال است ، پس وحدانيّت خدا ثابت مىشود .
نمونهء ديگر از قياس خلف سخن خداى متعال است .
مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَ ما كانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ
« خدا هرگز فرزندى اختيار نكرده و هرگز خداى ديگرى با او شريك نبوده است و گرنه هر خدايى به سوى آفريده روى كرده و بعضى از خدايان بر بعضى ديگر علوّ و برترى مىجستند . . . » 355
و چون اين دو لازم ، باطل است ، پس توحيد و يگانگى خدا ثابت مىشود .
مورد ديگرى از اين نوع استدلال قول خداى سبحان است .
لَوْ كانَ مَعَهُ آلِهَةٌ كَما يَقُولُونَ إِذاً لَابْتَغَوْا إِلى ذِي الْعَرْشِ سَبِيلًا