تحقيقات علمى جديد پس از تجربهها و انديشههاى فراوان به آن دست يافته است و هر چه انسان در آيات مربوط به هستى بيشتر تأمّل و نظر كند بر بصيرت و دانش او افزودهتر خواهد شد و در آن علومى را مىيابد كه انسان با تجربه و عقل نيز بدان دست نيافته است .
روش استدلال قرآن
پيش از اين دليلهاى خطابه ، برهان و جدل را شرح داديم و اشاره كرديم كه اسلوب و روش قرآن برتر از اينهاست ، اينك آنچه را كه با اشاره بيان داشتيم ، با عباراتى واضحتر ذكر مىكنيم :
اسلوب قرآن عاليتر از خطابه و برتر از منطق ارسطوست ، و هر كه در آن به دقّت بپردازد مىبيند كه روشهاى آن متكّى بر امور محسوس و عينى يا امور بديهى است كه هيچ عاقلى در آن ترديد نمىكند و هيچ گونه قيدى از قيدهاى اشكال منطقى در آن به چشم نمىخورد ، با اين همه از ترسيم و بيان محكم و استدلال قاطع و درستى مقدّمات و نتايج در احكام عقل برخوردار است .
گاهى برخى از صفات خطابه در قرآن به طور كامل ذكر شده ، به گونهاى كه نمىتوان آن را يكى از روشهاى خطابه ناميد ، و اين گوناگونى و تنوع بيان قرآن است كه حالتى شورانگيز و جذاب در نفس خواننده و شنوندهء آن ايجاد مىكند ، پس تنوع و تصريف سخن آن ، داراى ايجازى است كه هيچ گونه لطمهاى به معنا وارد نمىكند و مشتمل بر حذفى است كه اسلوب كلام بر آن دلالت دارد ، و همراه با معانى فراوان و الفاظ كم و اطناب آشكار است ، به طورى كه اگر يك كلمه از آن حذف شود ، ساختار سخن فرو مىريزد ، زيرا كلمات قرآن با يكديگر چون سدّى نورانى و پولادين هستند كه هر كلمهء آن داراى درخشندگى مخصوص است كه اگر حذف شود ، موجب كاستى رشتههاى بهم بافتهء آيات قرآن مىشود .
برخى از قصههاى قرآن در بر دارندهء محكمترين دليلهاست ، كه بعضى از آنها در بيان پيامبران گذشته و جدال آنان با دشمنان و مخالفان به چشم