شدهاند ، مقايسه شده است ، كه اگر اوّلى واقع شود ، دوّمى نيز واقع مىشود ، بخصوص اگر خداى بى همتا ، ستوده و توانا بر هر چيز از آن خبر دهد .
با اين مقايسه هر انسانى كه داراى عقل كامل باشد حكم مىكند كه بعث و بر انگيخته شدن امكان ذاتى دارد و محال نيست ، و چون خداوند متعال به آن خبر داده ، بايد آن را پذيرفت .
وَ إِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَ إِذا كُنَّا تُراباً أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ . . .
« اگر از كار منكران در شگفتى ، سخن آنان عجيب است كه مىگويند : آيا ما چون خاك شديم باز از نو آفريده خواهيم شد » 336 در سوره واقعه نيز آياتى وجود دارد كه با همين روش اثبات مىكند كه خداوند متعال خالق همه چيز است ، مى فرمايد :
أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ
. . .
نَحْنُ جَعَلْناها تَذْكِرَةً وَ مَتاعاً لِلْمُقْوِينَ
337 در اين آيات با مقايسه بين قدرت خدا در آفرينش با ناتوانى انسان ، ثابت مىشود كه او همه چيز را آفريده و هدايت كرده و به خلق خود آگاه است و به همين دليل تنها او سزاوار پرستش است و او يكتاست و مثل و مانند ندارد .
و - استدلال از راه تشبيه و مثل
يكى از روشهاى استدلال در قرآن كه به واسطهء آن قدرت خداوند متعال و راستى و درستى دين حق و قرآن ثابت مىشود ، استدلال در قالب تشبيه و مثال است و خداوند در قرآن كريم مىفرمايد : ما از طريق آوردن مثال ، حقايق را بيان مىكنيم .
مثال آوردن از انواع تشبيه است و هدف از آن - چنان كه در باب تشبيه گفتيم - توضيح حقايق و الا و تشريح امر غايب و غير محسوس و معانى كلّى از راه تشبيه به امر حسّى و مشاهده جزئيات مىباشد .
نمونهء اين نوع استدلال در سورهء بقره آمده كه هدف از تشبيه - چه تشبيه به امر ناچيز باشد و چه به امر بزرگ - بيان حقيقت است ، مى فرمايد :
إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ