خواهد بود ، زيرا ذكر نتيجه با يكى از دو مقدّمه ، دليل بر مقدّمه ديگر است و نيز نتيجه در بردارندهء مقدّمه است ، مثلا هرگاه از حرمت شراب سخن به ميان آيد و عقل بخواهد فلسفه و علت تحريم را بشناسد ، مىتواند از راه اوصاف شراب به آن دست يابد ، پس هر گاه صفتى مناسب با تحريم پيدا كرد ، يقين خواهد كرد كه همان سبب تحريم است ، و اين هنگامى است كه آن صفت منحصر به شراب باشد و ساير مباحات در آن شريك نباشد ، اين نوع استدلال كه علت جزء دليل است ، در قرآن فراوان به چشم مىخورد ، مانند آيات قتال :
وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ
« در راه خدا با آنان كه به جنگ و دشمنى شما برخيزند پيكار كنيد ، امّا ستمكار نباشيد كه خدا ستمگران را دوست ندارد ، هر جا مشركان را يافتيد به قتل رسانيد ، و از شهرهاشان برانيد ، چنان كه آنان شما را از وطن آواره كردند ، و فتنهگرى آنان سختتر از جنگ است و در مسجد الحرام با آنان نجنگيد مگر آن كه آنها پيشدستى كنند در اين صورت رواست كه در حرم ، آنان را به قتل برسانيد اين است كيفر كافران ، پس اگر دست از شرك و ستم بردارند ( از آنها در گذريد ) كه خدا آمرزنده و مهربان است ، و با كافران جهاد كنيد تا فتنه و فساد از روى زمين بر طرف شود و همه را آيين ، دين خدا باشد و اگر از فتنه و تجاوز دست كشيدند ( با آنها عدالت كنيد ) كه تجاوز جز بر ستمكاران روا نيست » 329 در اين جا علّت و فلسفه تشريع جهاد دو امر ذكر شده است يكى تجاوز و ستم و ديگرى آسيب رسيدن به دين مؤمنان ، و اگر اين دو امر از بين رفت ، ديگر جنگ و جهاد معنا ندارد .
در سورهء حج نيز تجاوز و تعدّى دشمنان را به عنوان فلسفهء جهاد ذكر كرده است ، آن جا كه مىفرمايد :