معانى آن به اندازه الفاظ است ، و چه بسا در آن ايجاز باشد نه اطناب ، تا چه رسد به تطويل و چه بسا در آيه طولانى ، معانى از الفاظ بيشتر باشد .
به هر حال آيات طولانى هرگز از نغمههاى گوارا و نظم و ترتيب زيبا و شيرين و رونق ، خالى نيست .
و چنان كه يادآور شديم برخى از آيات كوتاه هستند ، كه داراى فواصل هماهنگ و معانى كامل مىباشند مانند آيات زير :
وَ ما أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يا مُوسى قالَ هُمْ أُولاءِ عَلى أَثَرِي وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضى قالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ فَرَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً قالَ يا قَوْمِ أَ لَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْداً حَسَناً أَ فَطالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي قالُوا ما أَخْلَفْنا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنا وَ لكِنَّا حُمِّلْنا أَوْزاراً مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْناها فَكَذلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ
309 ملاحظه مىكنيم كه برخى از اين آيات ، كوتاه و آيه اخير نسبته طولانى است ، زيرا در بردارندهء عتاب است و طبيعت عتاب نمىتواند كوتاه و به صورت اشاره باشد .
و نظير :
وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْجِبالِ فَقُلْ يَنْسِفُها رَبِّي نَسْفاً فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً لا تَرى فِيها عِوَجاً وَ لا أَمْتاً يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لا عِوَجَ لَهُ وَ خَشَعَتِ الْأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْساً يَوْمَئِذٍ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ رَضِيَ لَهُ قَوْلًا يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَ قَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً
310 يكى از ويژگيهاى آيات كوتاه اين است كه در پايان فواصل مشابه وقف مىشود وقفى كه اقتضاى سكون و سكوت دارد ، مثلا در آيات قبلى در جواب از حال كوهها كه ميخهاى زمين و به امر خدا نگهدارنده آنند ، مىفرمايد :
خداى متعال آنها را از بنياد برمىكند ، خواننده با وقف و سكوت در اين بخش به تأمل در كار خدا در مورد بركندن كوهها مىپردازد و آن را نزد خود ترسيم مىكند و به اين نتيجه مىرسد كه خداوند ، قادر بر بعث و نشور و اداره زمين پس از بركندن كوهها و هموار شدن آنها خواهد بود و همين طور آيات كوتاه به دنبال يكديگر مىآيند ، و با توقف و سكون در آخر هر آيه گويا خداوند انسان