نكتهء دوّم : حذف سبب بلاغت است ، زيرا به كلام نيرو و قوّت مىبخشد ، و ذهن را وادار مىكند ، تا محذوف را بهتر از مذكور ، تصوّر كند ، و اين نكته را « رمّانى » در مورد حذف در آيهء شريفه
وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا . . .
توضيح داد .
نمونه ديگر از ايجاز در حذف اين آيهء شريفه است :
وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً وَ أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذابِ
« اگر ستمكاران بدانند وقتى را كه عذاب خدا را مشاهده مىكنند همانا قدرت و توانايى خاصّ خداست و خدا مشركان را عذابى دردناك مىكند » 273 در اين آيه جواب « لو » محذوف است تا در نفوس ايجاد ترس كند ، و عقلها را به هر سو بكشاند .
« رمّانى » در
« وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ »
و
« وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى »
سبب بلاغت در ايجاز حذف را ذكر نكرده است ، مى توان گفت : حذف در آيه اوّل اشاره به شيوع سخن و اين كه تمام شهر سخن مىگويند دارد ، نظير آيه شريفه
فَلْيَدْعُ نادِيَهُ
او هر كه را خواهد ، بخواند » 274 و امّا آيهء دوّم در مقام ستايش متقين است و آنان را در حدّى قرار مىدهد كه بر اثر بزرگوارى و عظمت گويا عين نيكى شدهاند ، و با اين سبك ، معنا را به گونهاى روشن ، ترسيم مىكند .
« رمّانى » ايجاز قصر را با تعريفى كه از آن كرده است ، مبهمتر و پيچيدهتر از ايجاز حذف مىداند ، زيرا درك آن نياز به آگاهى از مواردى كه بر آن منطبق مىشود دارد ، وى نمونههاى زير را از قرآن كريم براى اين نوع ايجاز ذكر مىكند .
وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ
« قصاص مايهء زندگى و حيات شماست » 275
يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ
« منافقان هر صدايى بشنوند عليه خود پندارند آنان دشمن واقعى هستند » 276