سوّم : « استضعاف » سرانجام به مرگ غير شرافتمندانه منتهى خواهد شد ، اين مطلب را خداوند اين گونه بيان فرمود :
يُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ وَ يَسْتَحْيِي نِساءَهُمْ
و اين مرگى ذلّت بار و پست و خوار بود ، امّا مرگ در راه بزرگوارى و كرامت ، مرگى شريف و مردانه است .
استاد « شيخ محمد عبده » مى گويد : « مرگ در راه حق عين حيات و جاودانگى است ، و زندگى با ننگ ، عين نابودى و نيستى است » .
چهارم : نيرو و توان ، قدرتمندان علاقمند به خواست و تمكين خداى متعال است ، به اين كه اسباب را فراهم مىسازد تا آنان ضعفشان را به قوّت تبديل كنند ، و از نعمت امنيت برخوردار شوند ، و اين پس از آن بود كه خداوند آنان را به حدّى رساند كه باور كردند كه آقا و آزادهاند نه برده ، و اين معنى از جملهء
« وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً »
استفاده مىشود ، يعنى : آنان را مسلطّ بر نفوسشان كرد ، و همين معنا از اين آيه شريفه كه - پيش از اين آن را يادآور شديم - به دست مىآيد :
وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِياءَ وَ جَعَلَكُمْ مُلُوكاً وَ آتاكُمْ ما لَمْ يُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعالَمِينَ
« ( يادآور ) زمانى را كه موسى به قومش گفت : اى قوم من ! نعمتهاى خدا را بر شما ياد كنيد ، هنگامى كه از ميان شما پيامبرانى قرار داد ، و شما را پادشاهان كرد و چيزهايى به شما داد كه به هيچ يك از عالميان نبخشيد » . 85
مقصود از
« جَعَلَكُمْ مُلُوكاً »
اين است كه خداى سبحان آنان را آزاده قرار داد ، به طورى كه اختيار كارها و ارادهء امورشان به دست خودشان بود نه به دست ديگران .
اين بود نگاهى به آيات قرآن كريم دربارهء بعضى از حالات فرعون و سرانجام او ، و هر كس كه راه و روش او را پى مىگيرد . در اين آيات ما شاهد زيبايى الفاظ و زيبايى قصه گويى بوديم ، و الفاظى كه روشنگر معانى آن بود ، همچون نور درخشنده و آب گوارايى است كه در جان فرد مؤمن جا مىگيرد و خداوند سبحان ، علىّ و حكيم است ، و سخن او نور آشكار و راهنما به سوى پروردگار عالميان است .